الگوی تصمیم گیری

در گفتمان ساختار خانواده (سبك همسر گزینی) در امتداد معیارهای انتخاب، ‌می‌توان از الگوی تصمیم‌گیری به عنوان حلقه تكمیلی نام برد.

در الگوی تصمیم‌گیری دو مساله اساسی مصلحت زندگی و علاقه دو فرد را باید در نظر داشت.

مصلحت بدون در نظر گرفتن علاقه طرفین، ‌ایجاد مودت و رحمت را دچار مشكل می‌سازد و علاقه بدون رعایت مصلحت، تداوم علاقه را با مشكل روبرو می‌سازد. با این نگاه سه الگوی استبدادی، استقلالی و مشاركتی وجود دارد الگوی استبدادی یا جمع گرایی افراطی مبتنی بر انتخاب و تصمیم دیگران (والدین، خویشاوندان، بزرگترها) می‌باشد در این الگو نقشی برای دو فرد دیده نمی‌شود ویا محوریت ندارد. در بهترین وضعیت، ‌این الگو می‌تواند تامین كننده عنصر مصلحت باشد اما خواست و علاقمندی طرفین را تامین نمی‌كند و مصلحت بدون محبت، رضایت لازم برای تشکیل ساختار خانواده را به ارمغان نمی اورد و تنها پس از تشكیل ساختار خانواده است كه دوفرد به تدریج به همدیگر علاقه مند و یا احتمال از یكدیگر متنفر می‌شوند. این مساله اختصاص به جنس خاصی نداشته و براساس منطقی كه دارد هر كدام از طرفین را شامل می‌شود ولی به جهتی مسائل فرهنگی و اجتماعی، بیشتر در مورد دختران صدق می‌كند. [۱]بنابراین با این الگو، مشكل می‌توان ساختاری مستحکم و پایدار و خانواده‌ای کامیاب را انتظار داشت و انتظارآسیب های خانواده، انتظاری به جا خواهد بود.

الگوی استقلالی یا فرد گرایی افراطی از دو ویژگی بر خورد داراست؛ نخست، كاهش چشمگیر نقش والدین (خویشاوندان) در انتخاب، ودوم تشكیل ساختار بر پایه عشق رمانتیك كه پیش تر بیان گردید. این الگودربهترین وضعیت ممكن است بتواند عنصر خواست و علاقه طرفین را لحاظ كند، اما نمی‌تواند عنصر مصلحت را تامین نماید. بدان جهت كه اولا، وقتی علاقه طرفین درگیر شد، قدرت تشخیص كاهش می‌یابد برطبق قاعده عشق انسان را كورو كر می‌كند. [۲] ثانیا سطح دانش، اگاهی و تجربه افراد در چنین موضوعاتی اندك است. در حالیكه هدف از تشكیل ساختار، فقط یك آغاز عاشقانه نیست بلكه یك تداوم سازگارانه است.

اسلام به عنوان دینی كه آموزه‌های آن بر پایه عقلا نیت استوار شده است به طور قطع نمی‌تواند با این الگو موافقت كند زیرا آن‌چه در این الگو به عنوان عشق مطرح است غالبا عشقی غیر واقع بینانه است و با توجه به زود گذر بودن آن، بی ثباتی ساختار و بنای خانواده را رقم می زند.[۳]

تفكر دیگر غالب بر این الگو آنست كه چون فرد روابط خارج از قاعده و ناسالم را تجربه نموده وبه این روابط عادت می نماید وفردی كه اهل اینگونه ارتباطات اعم از حقیقی و مجازی باشد وبه آن عادت نموده باشد زمینه های پیشین خیانت را فراهم می آورد.

الگوی مشاركتی مبتنی بر ایفای نقش والد-فرزند در انتخاب است. در این الگو به گونه ای خاص هر دو گروه نقش دارند. رعایت مصلحت و سنجیدن خیر وشرمساله بیشتر با والدین و البته در تعامل با فرزندان است و رعایت خواست و علاقه طرفین نیز بیشتر با فرزندان می‌باشد در این الگو هر دو عنصر مصلحت و محبت تامین می‌شود. والدین مقدمات تصمیم‌گیری و اطلاعات لازم برای آن را فراهم و فضا را برای فرزندان مشخص تر می‌سازد تا آنان خود به تصمیم برسند و انتخاب كنند. براساس این الگو هم مصلحت‌ها توسط والدین در نظر گرفته می‌شود و فرزندان از تصمیمات شتاب زده و احساسی خود داری می‌كنند و هم خواست و علاقه فرزندان در نظر گرفته می‌شود و از تحمیل نظر والدین جلوگیری می‌شود.

از ظاهر برخی آیات استفاده می‌شود كه الگوی سوم كه در آن خویشاوندان نقش موثری بر عهده دارند، در مقایسه با الگو های دیگر از اولویت برخورداراست. به رغم این نكته كه دستور استحبابی اسلام به ازدواج، متوجه خود همسران است در خطاب وَ انْكِحُوا الْایامى‏ مِنْكُمْ (نور، ۳۲) به همگان، به ویژه بستگان نزدیك و آشنایان توصیه می‌كند كه نقش خود را در تزویج افراد بی همسر ایفا كنند

اموزه های دینی به روشنی بر این مطلب دلالت دارند كه انتخاب خود افراد به رسمیت شناخته می‌شودو درازدواج باید موافقت فرد جلب شود و جز با نظر او ازدواج صورت نگیرد. در واقع این عشق تایید و از حدوث و استمرار آن استقبال شده است ولی به عنوان مبنا و پیش شرط مطرح نگردیده است.

گزینش منطقی، گزینشی خواهد بود كه خرد، رهبری آن را عهده داراست ورایزنی، نقش ایفا می‌كند و رهنمودهای نزدیكان و كاراگاهان در آن سهیم است تا این گزینش بیش از نادرستی به درستی نزدیكی یابد. زیرا عواطف خویشان و احساسات انی گذرا و تصمیمات شتابزده با هر مقدار پاكی نیت و قناعت كامل هم همگام باشد خیلی زود در دایره تنگی گرفتار خواهد آمد كه گنجایش زندگی آرمانی مشترك را نخواهد داشت.

۴-۱۳٫ جمع بندی سوال اول

هدف از این بحث تبیین ابعاد ساختاری خانواده براساس آموزه‌های قرآن و در کلامی‌دیگر چیستی خانواده می‌باشد که در پاسخ به پرسش کلی «ابعاد ساختاری خانواده در آموزه‌های قرآنی چگونه ترسیم گردیده است؟» بررسی گردید. همچنین به سوالات جزیی تر «ایا خانواده ومسائل مرتبط به آن درایات قرآنی مطرح وعنوان گردیده است؟طبق برداشت ازایات قرآن، نهاد خانواده طبیعی، فطری یاالهی می‌باشد؟میزان اهمیت موضوع فوق در آموزه‌های دینی تا چه اندازه بیان شده است؟چه مبانی نظری ومعیار‌هایی رابرای تشکیل ساختارخانواده در آموزه‌های دینی می‌توان یافت؟ چه توصیه ها و رهنمود‌هایی از آموزه‌های دینی برای تشکیل ساختارخانواده و کارآمدی بهتران می‌توان استنباط نمود؟» که ذیل سوال کلی و مرتبط با آن مطرح شده بود پاسخ داده شد.

منبع نورانی، مبین و حیات بخش قرآن که بیرون اورنده از تاریکی‌های جهالت به انوارهدایت (مایده، ۱۶) است وپندوموعظه ازجانب رب یگانه راراه درمان مشکلات یا آیها النَّاسُ قَدْ جاءَتْكُمْ مَوْعِظَه مِنْ رَبِّكُمْ وَ شِفاءٌ لِما فِی الصُّدُورِ وَ هُدى وَ رَحْمَه لِلْمُومِنینَ (یونس، ۵۷) بیان می‌نماید، بهترین منبع هدایت افراد در تمام مراحل زندگی است. علاوه بر بیان مساله خانواده به‌عنوان نهادی طبیعی وفطری والهی، به زوایای مختلف آن از جمله تشکیل ساختار پرداخته شده است. در نگاهی سیستمی‌به خانواده ذیل بینش‌های خاص دینی بهترین صفات ساختاری را می‌توان اینگونه برشمرد: سنخیت در انسان بودن، تضاد در جنسیت، عدم ازدواج با محارم، لزوم رعایت هنجارها، همسان همسری ذیل مفهوم کفویت، ایمان، پاکدامنی در آشکار وپنهان، تقوا، اخلاق نیکو، شرافت خانوادگی.

در این مقام بعضی سنخیت‌ها ازقبیل سنخیت درانسان بودن، احصان وکفایت مطمح نظرمی‌باشد. کفویت نیزدرجنبه‌های مختلف نمودپیدامی‌کند. فضایل اخلاقی علاوه براینکه همواره به‌عنوان صفات پسندیده دراسلام مطرح می‌باشند، درگفتمان ساختارخانواده مورد تاکید بیشتر قرار می‌گیرند که می‌توان از صفات نیک خلقی، پاکدامنی و خداباوری نام برد.

لحاظ نمودن پاره‌ای معیار‌ها درابتدا، به عنوان عناصر اولیه، دارای اهمیت ساختاری، ودرادامه به علت نقشی که در قوام و بقای ساختار بنا شده دارند اهمیتی دو چندان می‌یابند.

شایستگی‌های فوق در کنار الگو‌های صحیح تصمیم گیری را می‌توان در پاسخ به چیستی خانواده بیان داشت.

[۱]به همین جهت یكی از مسائل مهم در الگوی ساختاری، نظر خواهی است كه در ادبیات دین با نام «استیمار المراه » از آن یاد شده است. در این گروه ازآموزه‌ها تصریح شده كه باید از دختر نظر خواهی كرد و بدون رضایت وی، نمی‌توان او را به ازدواج كسی در آورد. (شیخ صدوق، ج۳، ۱۴۰۴) زیرا بدون رضایت دختر امكان ایجاد مودت و رحمت وجود ندارد و بر همین پایه، در روایات از ترویج دختران خردسال (تزویج الصغار) نهی شده است (کافی، ج ۵، ۱۳۸۸)

[۲] (كافی، ج۲، ۱۳۸۸)

[۳] ۹۳در صد از ازدواج های عاشقانه در آمریكا با شكست درد ناك روبرو شده و میانگین عمر ازدواج های عاشقانه در فرانسه سه ماه ونیم بوده است (كی نیا، ۱۳۶۰)

متن کامل در سایت زیر :

پایان نامه دکترا بررسی فلسفه خانواده با تاکید برابعادساختاری وکارکردی ودلالت‌های تربیتی آن مبتنی برآموزه‌های قرآن