پایان نامه بررسی حقوقی جرم اعتیاد به مواد مخدر و روانگردان -با توجه به قانون اصلاحی سال ۱۳۸۹

عنصر معنوی جرم اعتیاد عبارت است از علم به موضوع و سوءنیت عام.

الف ـ علم به موضوع :

مرتکب باید علم به مخدر یا روان گردان بودن مواد داشته باشد. بنابراین اگر به مخدر بودن مواد عالم نباشد و به تصور اینکه مواد غیر مخدر یا روان گردانی مصرف می­کند آنها را مصرف کند عنصر معنوی مخدوش است.[۱]

 

ب ـ سوء نیت عام :

یعنی بخواهد مواد را مصرف کند پس اگر قصد مصرف نداشته باشد و اتفاقا در داخل سیگار قرار گرفته باشد و او در اثر استعمال سیگارهای آلوده معتاد گردد به لحاظ فقد سوءنیت عام جرم محقق نمی­شود. برای تحقق این جرم وجود سوءنیت خاص لازم نیست یعنی لازم نیست که مرتکب بخواهد که معتاد هم بشود بلکه همینکه مصرف نماید و معتاد شود جرم محقق می­شود.[۲]

 

بند سوم ـ عنصر قانونی جرم اعتیاد

مادة ۱۵ قانون اصلاحی مصوب ۱۳۷۶در خصوص جرم انگاشتن اعتیاد می­گفت: «اعتیاد جرم است. ولی به تمامی معتادان اجازه داده می­شود به مرکز مجازی­که از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مشخص می­گردد مراجعه و نسبت به درمان و بازپروری خود اقدام نمایند.» قانون­گذار با تدوین این ماده به شبهاتی که از قبل در خصوص جرم بودن یا نبودن اعتیاد مطرح بود خاتمه داد و نظر خود را به روشنی اعلام نمود. امّا به نظر یکی از اساتید حقوق جزا درست این بود که اعلام شود معتاد شدن به مواد مخدر جرم است، زیرا اعتیاد عبارت عامی است که شامل هرگونه عادات انسانی می­شود.[۳]

اما در اصلاحیه اخیر قانون (۱۳۸۹) قانون­گذار از سیاست جرم دانستن اعتیاد دست برداشت و ماده ۱۵ را به شرح ذیل اصلاح نمود:

«معتادان مکلفند با مراجعه به مراکز مجاز دولتی، غیر دولتی یا خصوصی و یا سازمان­های مردم نهاد درمان و کاهش آسیب، اقدام به ترک اعتیاد نمایند. معتادی که با مراجعه به مراکز مذکور نسبت به درمان خود اقدام و گواهی تحت درمان و کاهش آسیب دریافت نماید، چنانچه تجاهر به اعتیاد ننماید از تعقیب کیفری معاف می­باشد. معتادانی که مبادرت به درمان یا ترک اعتیاد ننمایند، مجرمند».

بنابراین به موجب این ماده قانونی، قانون­گذار پذیرفته است که اعتیاد یک بیماری است و در وهله اول معالجه و درمان آن مدّ نظر قرار گرفته است و در مرتبه بعدی چنانچه معتاد در مورد ترک اعتیاد خود اقدامی نکرد مجرم تلقی شده است امّا برخلاف ماده ۱۶ سال ۱۳۷۶ که بعد از این مرحله، قانونگذار مجازات شلاق و جزای نقدی را پیش بینی کرده بود، اما به موجب ماده ۱۶ اصلاحی۱۳۸۹ اقدام تأمینی و تربیتی در نظر گرفته شده است که در فصل سوم همین بخش در مبحث مجازاتها بطور مشروح آن را بررسی می نماییم.

 

گفتار دوم : ارکان جرم استعمال مواد مخدر و روان گردان

استعمال یا مصرف مواد مخدر[۴]  به معنای وارد کردن این مواد به بدن است. اشکال مختلفی از استعمال مواد مخدر وجود دارد که به نوع مادة مخدر و درجة اعتیاد شخص و وسیله­ای بستگی دارد که به واسطة آن مواد مخدر استعمال می­شود (مواد مخدر عمدتاً از طریق دود کردن و تزریق زیر جلدی و مواد روان گردان هم عمدتاً از طریق خوردن قرص و مالیدن به بدن مصرف می­شوند).[۵] استعمال مواد مخدر که از آن به مصرف غیر قانونی مواد مخدر یا سوء مصرف مواد مخدر نیز تعبیر می­شود عبارت است از «مصرف مواد مخدر بدون مجوز پزشکی». به عبارت دیگر اگر برای درمان بیماری فردی، مواد مخدر تجویز شود مصرف آن داخل در بحث استعمال غیر قانونی مواد مخدر نخواهد بود. سازمان بهداشت جهانی اصطلاح نخست را به مصرف غالب یا نامنظم بیش از اندازه مواد مخدر که با رویه مقبول پزشکی غیر منطبق یا غیر مرتبط باشد تعریف کرده است ولی بخاطر ابهاماتی که در این تعریف وجود دارد کمیته کارشناسی سازمان بهداشت جهانی در مورد مواد مخدر درگزارش شماره ۲۸ خود این تعریف را اصلاح نموده است و بجای عبارت «مصرف» از عبارت «مصرف مضر» استفاده نموده است: «یک الگوی مصرف مواد مخدر که باعث ضرر سلامتی انسان، اعم از ذهنی یا جسمی می­شود» سوء مصرف مواد مخدر نه تنها باعث ضرر مصرف کننده می­شود بلکه مصرف آن برای خانواده و جامعه نیز مضر است.[۶]

به این ترتیب، هر چند در حقوق ایران بین دو اصطلاح مزبور تفکیکی ایجاد نشده است ولی بنظر می­رسد باید سوء مصرف مواد مخدر یا استعمال ممنوع مواد مخدر را به عنوان عمل مجرمانه ناظر به معنی نخست بدانیم.[۷]

پس با تعاریفی که از استعمال مواد مخدر بیان شد می­توان گفت، استعمال مواد مخدر مقدمه اعتیاد به مواد مزبور است. بنابراین آخرین جرمی است که همة جرایم مربوط به مواد مخدر به این جرم منتهی شده و برای آن رخ می­دهند و هرچه استعمال مواد مخدر در کشوری آسان­تر باشد، این جرم نیز بیشتر رخ می­دهد زیرا مصرف مواد مخدر به خاطر حالت­های نشاط آوری که به وجود می­آورد انسانها را که در پی شادی و نشاط هستند به سوی خود جذب می­کنداز این رو به عنوان اقدامی پیشگیرانه و برای جلوگیری از گرفتار شدن افراد در دام اعتیاد، استعمال مواد مخدر نیز جرم شناخته می­شود. پس سیاست کیفری قانون­گذار باید به سوی کم عرضة مواد مخدر گرایش پیدا کند وگرنه چنانچه عرضه زیاد باشد مبارزه با مصرف از راه مجازات سودی نخواهد داشت و این مسئله در کشور ما کاملاً مشهود و نمایان است.

 

[۱]- همان، ص ۲۲۱ .

[۲]ـ همان، ص ۲۲۱

[۳]ـ ساکی، محمد رضا، منبع پیشین، ص۱۳۱٫

[۴]- usage de les narcotiques, drug usage.

[۵] – ساکی، محمد رضا، منبع پیشین، ص ۱۲۹٫

۳- رحمدل، منصور، منبع پیشین، صص۲۲۶و۲۲۷٫

[۷]ـ همان، ص۲۲۷٫

خرید و دانلود فایل:

متن کامل پایان نامه با فرمت ورد (docx ):

بررسی حقوقی جرم اعتیاد با توجه به قانون اصلاحی قانون مبارزه با مواد مخدر سال 1389