دانلود پایان نامه بررسی فقهی و حقوقی فرزند خواندگی با تاکید بر قانون جدید

تشریفات قانونی و شرایط سرپرستی:

قانون حمایت از کودکان بی سرپرست در ۱۷ ماده، به بیان تشریفات و شرایط زوجین و شرایط کودک تحت سرپرستی پرداخته و مقررات و قواعد ان را بیان کرده است که ذیلاً مورد بررسی قرار می گیرد.

اول- تشریفات سرپرستی به موجب ماده ۱ قانون مذکور، منحصراً زن و شوهر مقیم ایران می توانند کودکی را طبق مقررات این قانون سرپرستی کنند. قانونگذار ایران، به منظور رعایت منافع کودک بی سرپرست، دارا بودن تابعیت ایرانی را برای زوجین سرپرست لازم ندانسته اما وجود رابطه قانونی زناشویی را با توجه به مبانی اعتقادی و نظم عمومی جامعه ایرانی لازم دیده است، بنابراین برخلاف حقوق فرانسه که امکان پذیرش فرزند از جانب افراد مجرد نیز وجود دارد، در حقوق ایران این امر امکان پذیر نیست، زیرا هدف سرپرستی از کودک بی سرپرست این است که او از موهبت زندگی در خانواده طبیعی و متعارف برخوردار شود و زن و مردی را مانند مادر و پدر در کنار خود را احساس نماید، در حالی که پذیرش کودک از طرف افراد مجرد، علاوه بر اینکه با این هدف منافات دارد ممکن است راه سوء استفاده را بر برخی افراد سودجو باز کند. همچنین، به عقیده برخی از حقوقدانان، پذیرش کودک نباید جای تشکیل خانواده را بگیرد و نیاز کسانی را که از نکاح می گریزند برآورده سازد، بلکه باید موجب استحکام خانواده گردد.[۱]

زوجین متقاضی مقیم ایران باید تقاضای خود را در اوراق دادخواست نوشته و به دادگاه عمومی محل اقامت خود تسلیم نمایند. از توجه به ماده ۳ قانون مذکور معلوم می شود که زوجین باید تقاضانامه سرپرستی را به طور مشترک تنظیم و امضا کرده باشند. بنابراین، تقاضانامه ای که به امضای یکی از زوجین باشد، قابل پذیرش نیست. این ترتیب از آن جهت اتخاذ شده که بین زوجین در مورد سرپرستی از کودک، اتفاق نظر وجود داشته باشد و هر دو به این امر راضی باشند.

کسانی که تمایل دارند طفلی را سرپرستی کنند باید واجد شرایط زیر باشند:

۴-۱-۱- شرایط زوجین سرپرست:

۴-۱-۱-۱-وجود علقه ی زوجیت بین زوجین سرپرست:

در حقوق مدنی ما، فقط کسانی که رابطه نکاح بین آنان برقرار باشد می توانند تقاضای مشترکی را مبنی بر پذیرش فرزند به دادگاه تسلیم کنند. بنابراین، اگر زن و مردی که زن و شوهر نیستند و در نگهداری طفل بی سرپرست توافق کنند ولو این زن و مرد با هم قرابت نسبی یا سببی داشته و از جهت اخلاقی و تمکن مالی افراد شایسته ای باشند صلاحیت سرپرستی اطفال بی سرپرست را ندارند و به طریق اولی سایر زنان و مردان مجرد نیز صلاحیت این کار را نخواهند داشت. کودکان نباید وسیله ارضای کمبودهای عاطفی اشخاص مجرد قرار گیرند و به عنوان جبران شکست ها و محرومیت های طبیعی و خانوادگی به این و آن منتقل شوند.

۴-۱-۱-۲-اقامت داشتن زوجین سرپرست در ایران:

زن و شوهری که قصد دارند طفلی را به فرزندخواندگی بپذیرند باید در ایران اقامت داشته باشند، یعنی در ایران اقامتگاه داشته باشند و محل سکونت و مرکز مهم امور آن ها در ایران باشد (ماده ۱۰۰۲ قانون مجازات) ذکر این نکته ضروری است که هر دو سرپرست باید مقیم ایران باشند و اقامت یکی از آن ها در ایران کافی نیست. هدف قانون گذار از ذکر شرط مزبور حمایت هر چه بیشتر از طفل پذیرفته شده می باشد تا چنان چه مورد سوء استفاده سرپرستان قرار گیرد، از طریق مراجع ذی صلاح ایران حمایت شوند. در قانون حمایت از کودکان بی سرپرست مصوب ۱۳۵۳، از تابعیت زوجین سرپرست بحثی نشده است و جز شروط سرپرستان نیست. بنابراین، برابر ظاهر ماده ۱ این قانون اتباع بیگانه مقیم ایران با داشتن سایر شرایط، صلاحیت سرپرستی اطفال بدون سرپرست را خواهند داشت. به نظر می رسد که در این زمینه قانونگذار دچار مسامحه شده باشد، زیرا اتباع بیگانه ممکن است بعد از واگذاری طفل به آن ها و قطعیت حکم سرپرستی از ایران خارج شوند و طفل مورد سوء استفاده آنان قرار گیرد.

۴-۱-۱-۳-تراضی زوجین سرپرست:

یکی دیگر از شرایط سرپرستی، تراضی و توافق زوجین سرپرست برای پذیرش فرزند است بنابراین، چنان چه یکی از زوجین یا امر سرپرستی مخالفت داشته باشد یا کتباً رضایت خود را به دادگاه اعلام نکند، تقاضای سرپرستی پذیرفته نخواهد شد.

۴-۱-۱-۴-فرزند نداشتن زوجین سرپرست:

شرط دیگر مطابق بند الف ماده ۳ قانون حمایت از کودکان بی سرپرست این است که پس از گذشت ۵ سال از تاریخ ازدواج، زوجین صاحب فرزندی نشده باشند، البته اگر زوجین یا یکی از ان ها عقیم باشد یا به دلایل پزشکی نتوانند صاحب فرزند شوند، برابر تبصره ۲ ماده ۳ ممکن است از این شرط معاف شوند.

۴-۱-۱-۵-داشتن سن لازم:

یکی از شرایط سرپرستی این است که حداقل یکی از زوجین متقاضی سرپرستی، به سن ۳۰ سال تمام رسیده باشد. از دیدگاه قانون، رسیدن به این سن می تواند به این علت باشد که متقاضی سرپرستی با این سن و سال در تصمیم گیری خود بیشتر از منطق و فکر منطقی پیروی خواهد بود تا از احساس و هیجانات عاطفی که ممکن است زودگذر باشد.

۴-۱-۱-۶-صلاحیت اخلاقی زوجین سرپرست:

براساس بند «هـ» ماده ۳ قانون مذکور، زوجین سرپرست باید دارای صلاحیت اخلاقی باشند. منظور از صلاحیت اخلاقی این است که سرپرست ها متجاهر به فسق و فجور و فساد اخلاقی نباشند. تشخیص صلاحیت اخلاقی نیست به عرف و آداب و رسوم جوامع سنجیده می شود که تشخیص آن با دادگاه است.

۴-۱-۱-۷-اهلیت قانونی زوجین سرپرست:

برابر بند «د» ماده ۳ قانون حمایت از کودکان بی سرپرست، زوجین متقاضی سرپرستی باید اهلیت قانونی داشته، یعنی عاقل و بالغ و رشید باشند تا تکلیف سرپرستی به نحو شایسته و مطلوب انجام گیرد و منافع مادی و معنوی طفل تحت سرپرستی تأمین شود. به عبارت دیگر، کسانی که خود تحت سرپرستی یا ولایت و قیمومیت دیگری باشند شایستگی سرپرستی کودکان بی سرپرست را نخواهند داشت.

۴-۱-۱-۸-نداشتن سابقه ی کیفری مؤثر زوجین سرپرست:

بنابر بند «ج» ماده ۳، شرط دیگر سرپرستی این است که هیچ یک از زوجین نباید دارای محکومیت کیفری مؤثر به علت ارتکاب جرائم عمومی باشد. برابر ماده واحده قانون تعریف محکومیت های مؤثر در قوانین جزایی مصوب ۵/۸/۱۳۶۸، مراد از محکومیت های مؤثر کیفری در قوانین جزایی عبارت است از محکومیت به حد، محکومیت قطع یا نقص عضو، محکومیت حبس از یک سال به بالا در جرائم عمدی، محکومیت به جزای نقدی معادل مبلغ دو میلیون ریال و بالاتر، سابقه محکومیت لازم الاجرا، دوبار یا بیشتر به علت جرم های عمدی مشابه با هر میزان مجازات (جرم های سرقت، کلاهبرداری، اختلاس، ارتشاء یا خیانت در امانت از جرم های مشابه محسوب می شوند).

منظور قانونگذار این است که دارندگان سابقه ی کیفری مؤثر، صلاحیت سرپرستی اطفال بدون سرپرست را ندارند و به علت اشکالات روحی و داشتن حالت تجری و روحیه تجاوزکاری، احتمال دارد در ارتکاب جرم و اعمال خلاف قانون، طفل مورد سوء استفاده قرار گیرد و قیمومیت کودک نیز به مخاطره افتد.

۴-۱-۱-۹-تمکن مالی زوجین سرپرست:

سرپرستان یا یکی از آن ها باید دارای تمکن مالی لازم برای تأمین زندگی مادی طفل و پرداخت نفقه و هزینه تحصیل و تربیت وی در حدود متعارف باشند و بتوانند مایحتاج زندگی مادی و تربیتی طفل تحت سرپرستی را فراهم و تأمین کنند به همین دلیل ماده ۵ قانون مذکور می گوید:

دادگاه در صورتی حکم سرپرستی صادر خواهد نمود که درخواست کنندگان سرپرستی به کیفیت اطمینان بخشی در صورت فوت خود، هزینه تربیت و نگهداری و تحصیل طفل را تا رسیدن به سن بلوغ تأمین کنند.

وسیله تأمین هزینه مزبور ممکن است صلح یا هبه مالی یا توفیق لازم و اطمینان بخش باشد و حتی از طریق وصیت عمدی یا تملیکی، این منظور تأمین شود. اگر زوجین مالی را به فرزند خوانده ی خود از راه صلح و امثال آن انتقال دهند، در صورت فوت طفل، اموال مذکور برابر تبصره ی ماده ۵ از طرف دولت به انتقال دهنده تملیک خواهد شد و در عمل برای رفع هر شبهه باید از طریق مراجع قضائی اقدام و بر اساس دادخواست حکم قطعی تملیک و اعاده مال صادر و اجرا شود. به این ترتیب در صورت فوت فرزند خوانده، اموال صلح یا تملیک شده از طرف سرپرست یا سرپرستان به آنان بر می گردد و به ورثه ی قانونی یا دولت قهراً منتقل نخواهد شد. قانونگذار با وضع چنین حکمی که جنبه ی استثنایی دارد، در نظر داشته است که به سرپرست اطمینان کافی بدهد تا نگران خروج مال تملیک شده به فرزند خوانده از قلمرو خانواده ی وی و انتقال قهری آن به اقارب حقیقی و نسبی طفل نباشد و هدف مقنن که جذب و حمایت اطفال بدون سرپرست است، تأمین شود.

۴-۱-۱-۱۰-مبتلا نبودن زوجین سرپرست به بیماری های صعب العلاج:

برابر بند «ز» ماده ۳ قانون مذکور، به منظور تأمین و حفظ سلامت جسمی و روحی طفل، هیچ یک از سرپرستان نباید به امراض واگیر صعب العلاج نظیر جذام، سل، ایدز، و امراض مسری صعب العلاج دیگر مبتلا باشند. بدین ترتیب متقاضیان سرپرستی باید به همراه درخواست خود گواهی سلامت مزاج نیز پیوست کنند تا بر دادگاه محرز شود که سرپرست ها از جهت سلامت جسمی مشکل اساسی قانون ندارند. البته ضروری است که علاوه بر گواهی صحت جسمی، گواهی صحت روانی نیز اخذ و به دادگاه ارائه شود.

۴-۱-۱-۱۱-عدم اعتیاد زوجین سرپرست:

برابر بند «ج» ماده ی ۳ قانون یاد شده، زوجین متقاضی نباید معتاد به الکل یا مواد مخدر یا معتاد به سایر اعتیادات مضره باشند. اخذ این گواهی نیز از مراجع ذیصلاح و ارائه آن به دادگاه ضروری است.

[۱][۱] حقوق مدنی، کاتوزیان، ج۲ (اولاد)، ش۵۳۸٫

دانشکده حقوق

پایان نامه برای دریافت درجه ارشد  در رشته حقوق

گرایش فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان:

بررسی فقهی و حقوقی فرزند خواندگی با تاکید بر قانون جدید

حمایت از کودکان بی سر پرست و بد سرپرست

 

 

http://www.payanname.net/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7/