تاثیر سیاست های سرمایه در گردش بر عملکرد مالی شرکت های بورس

اهمیت مدیریت سرمایه در گردش

اهمیت روز افزون مدیریت سرمایه در گردش  باعث شده است که این موضوع به صورت یک رشته تخصصی مدیریت مالی دراید .در شرکت های بسیار بزرگ ،تعدادی مدیر اجرایی متخصص حضور دارند که تمام وقت و انرژی خود را منحصرا صرف اداره سرمایه در گردش میکنند .دلایل اهمیت این موضوع  به شرح زیر است :

  1. سطوح واقعی و مطلوب داراییهای جاری (با توجه به تغییراتی که در فروش واقعی و پیش بینی شده رخ میدهد) دستخوش تغییرات دائمی است.این وضع باعث میشود که درباره سطح مطلوب یا مورد انتظار از داراییهای جاری ، به صورت مستمر(روزانه) تصمیماتی گرفته شود .
  2. شاید با توجه به تغییراتی که در میزان داراییهای جاری رخ داده است ، مدیران مجبور شوند در تصمیماتی که قبلا برای تامین مالی گرفته اند تجدید نظر کنند ،مثلا اگر برای تامین مالی دارایی های جاری از مبالغ سنگینی وام کوتاه مدت استفاده شده است گرفتن وام های اضافی و تمدید وام هایی که به سر رسید می رسند مستلزم صرف وقت و انرژی بیشتر مدیریت شرکت خواهد بود.
  3. میزان منابع و مصارف وجوهی که به سرمایه در گردش تخصیص داده می شود باید مشخص شود .داراییهای جاری حدود ۷۵ درصد کل داراییهای شرکت و بدهی های جاری حدود ۶۰ درصد ساختار سرمایه هستند این بدان معناست که به عنوان مثال اگر کل داراییهای یک شرکت ۵۰۰ میلیارد ریال باشد مبلغ ۳۷۵ میلیارد ریال ان ممکن است به صورت داراییهای جاری باشد و بدهیهای جاری هم حدود ۳۰۰ میلیارد ریال خواهد شد .
  4. اگر مدیریت سرمایه در گردش صحیح نباشد احتمال دارد فروش و سود شرکت کاهش یابد و چه بسا شرکت در پرداخت بموقع دیون و تعهدات خود ناتوان بماند )نوو،۱۳۸۵ (

مدیریت سرمایه در گردش از جمله مهم ترین مسائل ساختار مدیریتی است .اهمیت این موضوع بدلیل عوامل زیربیشتر میشود

  1. بیشتر شرکت های ایرانی بدلیل موقعیت تورمی و کاهش قدرت خرید پول ،ترجیح میدهند تا وجه نقد را به دارایی دیگر تبدیل تبدیل کنند و این امر موجب می شود که شرکت ها در سر رسید بدهی ها دچار کمبود نقدینگی شوند و به اعتبار سازمان لطمه وارد شود .
  2. از طرفی کمبود سرمایه در گردش در اغلب شرکت هایی که با پریشانی مالی مواجهه شدهو در نهایت سرنوشت برخی از انها به ورشکستگی کشیده میشود یکی از دلایل عمده اهمیت سرمایه در گردش است .
  3. سرمایه گذاران بدنبال سرمایه گذاری هایی هستند که بیشترین بازده سهام را داشته باشد و در این موارد سرمایه گذاران باید از وضعیت موجود مطمئن باشند و این اطمینان با مشاوره و برنامه ریزی حاصل میشود تا زوایای تاریک مسیر سرمایه گذاری روشن شود . در این مورد سرمایه گذار دو مسئله پیش رو دارد اول اینکه جه مقدار سرمایه و در چه حوزه هایی وارد کند ، دوم این که سرمایه را چگونه در یک افق بلند مدت هدایت کند .برای این موارد نیاز به تدوین استراتژی دارد که اینده بازار را امروز تشخیص دهد)حسن پور ،۱۳۸۸ (

۲-۱-۱۳ کارایی مدیریت سرمایه در گردش

رحمان و نصر[۱] بیان می‌کنند که مدیریت سرمایه در گردش کارا شامل برنامه‌ریزی و کنترل دارایی‌ها و بدهی‌های جاری به‌گونه‌ای است که ریسک ناتوانی در برآورده کردن تعهدات کوتاه‌مدت ازیک‌طرف و اجتناب از سرمایه‌گذاری بیش‌ازحد در این دارایی‌ها را از طرف دیگر برطرف نماید .  یعقوب نژاد و وکیلی فرد (۱۳۸۹) اشاره  می‌کنند که یک معیار رایج برای سنجش مدیریت سرمایه در گردش دوره تبدیل وجه نقد[۲] است .دوره تبدیل وجه نقد است . دوره تبدیل وجه نقد است .دوره تبدیل وجه نقد ،فاصله زمانی بین انجام هزینه برای خرید مواد اولیه در سرمایه در سرمایه در گردش اولیه و وصول مبالغ کالاهای فروش رفته است . هر چه این فاصله طولانی‌تر باشد سرمایه‌گذاری بیشتری در سرمایه در گردش انجام‌شده است .دوره نقدی طولانی ممکن است سودآوری را افزایش دهد .زیرا منجر به افزایش فروش می‌گردد . بااین‌وجود ، اگر هزینه‌های سرمایه‌گذاری بیشتر در سرمایه در گردش از منافع اقتصادی حاصل از نگهداری موجودی بیشتر یا اعطای اعتبار تجاری بیشتر به مشتریان فراتر باشد ، سودآوری واحد تجاری ممکن است با افزایش چرخه نقدی کاهش یابد . خرم نژاد (۱۳۸۶)معتقد است که هر چه دوره تبدیل وجه نقد کمتر باشد نشان‌دهنده این است که شرکت وضعیت نقدینگی بهتری دارد . دوره تبدیل وجه نقد برابر متوسط عمر موجودی‌ها به‌اضافه دوره وصول حساب‌های دریافتنی منهای دوره تسویه‌حساب‌های پرداختنی است .

خرم نژاد بیان می‌کند که برای استفاده از معیار دوره تبدیل وجه نقد باید به چند نکته توجه شود . اول اینکه برای محاسبه دوره تبدیل وجه نقد تأخیر در پرداخت حساب‌های پرداختنی از دوره عملیات کسر می‌شود لذا هر چه دوره تأخیر در حساب‌های پرداختنی بیشتر باشد دوره تبدیل وجه نقد کوتاه‌تر می‌شود و کوتاه‌تر بودن چرخه تبدیل وجه نقد نشان‌دهنده وضعیت مناسب‌تر نقدینگی است . دوم اینکه در معیار دوره تبدیل وجه نقد به مانده وجه نقد شرکت توجهی نمی‌شود . لذا علاوه بر وجه نقد موردنیاز شرکت مازاد حد مطلوب وجه نقد شرکت نیز موردتوجه قرار می‌گیرد . سوم اینکه در معیار دوره تبدیل وجه نقد صرفاً  طول دوره دریافت‌ها و پرداخت‌ها مدنظر قرار می‌گیرد و به مقدار آن‌ها توجهی نمی‌شود .(عربصالحی،۱۳۹۰)

معیار ارزیابی سنجش مدیریت سرمایه در گردش

يك معيار رايج براي سنجش مديريت سرمايه در گردش چرخه تبديل نقد،فاصله زماني بين انجام هزينه براي خريد مواد اوليه و وصول مبالغ كالاهاي فروش رفته ،است.هر چه اين فاصله زماني طولانی‌تر باشد،سرمایه‌گذاری بيشتري در سرمايه در گردش انجام‌شده است.چرخه‌ی نقدي طولاني ممكن است سودآوري را افزايش دهد زيرا منجر به افزايش فروش گردد.بااین‌وجود،اگر هزینه‌های سرمایه‌گذاری بيشتر در سرمايه در گردش از منافع حاصل از نگهداري موجودي بيشتر يا اعطاي اعتبار تجاري بيشتر به مشتريان فراتر باشد، سودآوري واحد تجاري ممكن است با افزايش چرخه‌ی نقدي كاهش يابد.(یعقوب نژاد،۱۳۸۹ )

يكي از معيارهاي قدرتمند براي ارزيابي كيفيت مديريت سرمايه در گردش، چرخه تبديل وجه نقد می‌باشد. چرخه تبديل وجه نقد، بيانگر مدت‌زمانی است كه وجوه نقد در فرآيند عملياتى شركت براى توليد یک‌قلم محصول به مصرف می‌رسد. چرخه تبديل وجه نقد شامل سه معيار می‌باشد:

۱- دوره تبديل موجودي، به دوره زماني موردنیاز براي خريد منابع، توليد محصولات و فروش محصولات ساخته‌شده اطلاق می‌شود.

۲- دوره تعويق بستانكاران، به دوره زماني بين خريد اعتباري مواد اوليه و پرداخت‌های نقدي درنتیجه ايجاد حساب‌های پرداختني گفته می‌شود.

۳- دوره تبديل بدهكاران، به دوره زماني بين فروش اعتباري محصولات و دریافت‌های نقدي درنتیجه ايجاد حساب‌های دريافتني اطلاق می‌شود. .(زهرا ديانتي ، ۱۳۸۸)

بر اساس مباني نظري موجود، كاهش طول سرمايه در گردش را با معيارها و مؤلفه‌های مختلفي می‌سنجند كه در اينجا تحت عنوان شاخص‌های مديريت سرمايه در گردش ذكر می‌گردد . مؤلفه اصلي مديريت سرمايه در (CCC) چرخه نقدينگي گردش به‌حساب می‌آید كه دربرگیرنده مدت‌زمان وصول مطالبات، مدت‌زمان نگه‌داری موجودي كالا و مدت‌زمان پرداخت حساب‌های پرداختني می‌باشد كه به‌صورت مختصر توضيح داده می‌شوند.(فتحی،  ۱۳۸۸)

مدت‌زمان وصول مطالبات :

مدت‌زمان وصول مطالبات كه از طريق رابطه ۱ محاسبه می‌شود برابر ميانگين تعداد روزهايي است كه شركت مطالبات خود را از مشتريانش جمع‌آوری می‌کند. معاملات اعتباري و فروش‌های نسيه، وسیله‌ای براي جذب مشتريان جديد است و بسياري از شرکت‌ها در تلاش هستند تا استانداردهاي اعتباري خود را در جهت جذب مشتريان جديد تغيير دهند.

به‌علاوه اعطاي امتيازات به مشتريان باعث تحريك فروش می‌گردد چراکه به مشتريان اين اجازه را می‌دهد، كيفيت محصول را قبل از پرداخت ارزيابي نمايند .درنتیجه با توجه به سرمایه‌گذاری‌های مهم در حساب‌های دريافتني به‌وسیله بسياري از شرکت‌های بزرگ، مديريت اعتبارات می‌تواند تأثیر مهمي بر روي سودآوري شركت و درنتیجه ارزش آن داشته باشد.

 

(۲-۱-۷)

۳۶۵ = مدت زمان وصول مطالبات

مدت‌زمان نگهداري موجودي كالا:

مدت‌زمان نگهداري موجودي كالا كه از طريق رابطه ۲ محاسبه می‌شود نشان‌دهنده ميانگين تعداد روزهايي است كه موجودي كالا به‌وسیله شركت نگهداري می‌شود.

سطح بهینه‌ای از موجودي كالا تأثیر مستقيمي بر روي سودآوري خواهد گذاشت چراکه منابع سرمايه در گردش را براي سرمایه‌گذاری در چرخة کسب‌وکار تجاري آزاد خواهد كرد و هدف آن كاهش هزینه‌ها و افزايش سود می‌باشد درحالی‌که نيازهاي مشتريان به بهترين نحو پاسخ داده می‌شود.

 

 

 

(۲-۱-۸)

۳۶۵ = مدت‌زمان نگهداري موجودي كالا

 

مدت‌زمان پرداخت حساب‌های پرداختني:

مدت‌زمان پرداخت حساب‌های پرداختني نيز نشان‌دهنده ميانگين زماني كه سازمان بدهی‌هایش را باعرضه كنندگان خود تصفيه می‌کند، می‌باشد و از طريق رابطة ۳ محاسبه می‌گردد.سیاست‌های اتخاذشده در قبال عرضه‌کنندگان نيز بر روي سودآوري سازمان تأثیر خواهد گذاشت

 

(۲-۱-۹)

۳۶۵ = مدت‌زمان پرداخت حساب‌های پرداختني

 

چرخة نقدينگي:

چرخه تبديل وجه نقد[۳] به مدت‌زمان لازم بين خريد مواد اوليه و جمع‌آوری وجوه حاصل از فروش كالاي ساخته‌شده اشاره می‌کند. هر چه قدر اين مدت طولانی‌تر باشد، سرمایه‌گذاری بيشتري در سرمايه در گردش موردنیاز می‌باشد. چرخه تبديل وجه نقد طولانی‌تر ممكن است سودآوري شركت را از طريق افزايش فروش افزايش دهد . باوجوداین اگر هزينه سرمایه‌گذاری در سرمايه در گردش بيشتر از منافع حاصل  از سرمایه‌گذاری در موجودي يا اعطاي بيشتر اعتبار تجاري باشد . سودآوري شركت ممكن است كاهش یابد. مارك دلاف[۴] بیان می‌کند که هر چه قدر دوره تبديل وجه نقد كمتر باشد نشان‌دهنده اين است كه شركت وضعيت نقدينگي بهتري دارد. هنگام استفاده از اين معيار بايد به نكات زير توجه شود. براي محاسبه چرخه تبديل وجه نقد تأخیر در پرداخت حساب‌های پرداختني از دوره عمليات كسر می‌شود. لذا هر چه دوره تأخیر در حساب‌های پرداختني بيشتر باشد چرخه تبديل وجه نقد کوتاه‌تر می‌شود. و ظاهراً کوتاه‌تر بودن چرخه تبديل وجه نقد نشان‌دهنده وضعيت مناسب‌تر نقدينگي است درحالی‌که تأخیر در پرداخت حساب‌های پرداختني می‌تواند دليل نامناسب بودن وضعيت نقدینگی باشد .

هر چه اين تأخیر بيشتر باشد وضعيت نامطلوب‌تر است ولي هنگامی‌که اين رقم را در محاسبه چرخه تبديل وجه نقد به كار می‌بریم نتيجه متفاوت حاصل می‌شود. يعني تأخیرهای طولانی‌تر موجب كمتر شدن چرخه تبديل وجه نقد و نشان‌دهنده نقدينگي مناسب است . بنابراين، تناقض احتمالي مذكور می‌باید به‌گونه‌ای مرتفع شود در معيار چرخه تبديل وجه نقد به مانده وجه نقد شركت توجهي نمی‌شود. لذا علاوه بر وجه نقد موردنیاز شركت مازاد بر حد مطلوب وجه نقد شركت می‌بایست موردتوجه قرار گيرد . در معيار چرخه تبديل وجه نقد صرفاً طول دوره وصول مطالبات و دوره پرداخت مدنظر قرار می‌گیرد و به مقدار آن توجهي نمی‌شود. اگر دو شركت را در نظر بگيريم كه دوره تبديل وجه نقد آن‌ها دو ماه است ولي حساب‌های پرداختني شركت اول ۹۰ % مجموع مطالبات و موجودي كالا باشد و براي شركت دوم  اين نسبت ۵۰ % باشد. بديهي است كه شركت اول حجم تعهدات بيشتري نسبت به حجم دارائی‌های جاري قابل‌تبدیل به‌نقد دارد در مقايسه با شركت دوم كه اين نسبت كمتر است، وضعيت نقدينگي نامناسبي دارد كه در شاخص چرخه تبديل وجه نقد به آن اشاره‌ای نمی‌شود. (محمدی ،۱۳۸۸)

چرخة نقدينگي نيز فاصله زماني وجوه نقد براي خريد موجودي براي استفاده در فرآيند توليد و زماني كه وجوه نقد از طريق فروش محصول نهايي به شركت بازمی‌گردد را شامل می‌شود. اين شاخص از طريق رابطة  ۴ محاسبه می‌گردد .لازم به ذكر است كه شاخص چرخة نقدينگي اگرچه در اين مقاله به‌عنوان شاخص مديريت سرمايه در گردش در نظر گرفته‌شده است ولي می‌تواند به‌عنوان يك شاخص عملكرد نيز در نظر گرفته شود . جانسون و سوئنن نيز در بررسي شاخص‌های شرکت‌های موفق، چرخة نقدينگي را به‌عنوان يك معيار عملكرد در نظر گرفته‌اند. (فتحی،  ۱۳۸۸)

(۲-۱-۱۰)

مدت زمان پرداخت حسابهای پرداختنی- تعداد روزهای نگهداری موجودی + مدت زمان وصول مطالبات = چرخة نقدينگي

 

چرخه وجه نقد یا دوره گردش وجه نقد عبارت است از دوره‌ای که در طی ان از شرکت پول خارج می‌شود(پرداخت وجوه بابت بدهی که از خرید نسیه مواد اولیه ایجادشده ) تا زمانی که پول به شرکت برمی‌گردد (دریافت از بدهکاران بابت وصول بهای کالای فروش رفته ) یعنی شرکت مواد اولیه خریداری کند (نسیه) پس از مدتی وجوه آن پرداخت می‌شود. مواد اولیه مزبور به کالا تولیدشده ،کالای تولیدشده مدتی در انبار می‌ماند و سپس فروخته خواهد شد و پس از مدتی مطالبات مزبور وصول می‌گردد .در شکل ۲-۱-۴ دوره گردش وجه نقد که فاصله زمانی بین پرداخت بدهی تا وصول مطالبات را مشخص می‌سازد . (تهرانی،۱۳۸۵)

 

 

 

دوران تولید و نگهداری کالا
گردش وجه نقد
پرداخت بدهی
خرید مواد اولیه
وصول مطالبات
فروش کالا

 

 

 

 

 

شکل ۲-۱-۴ : دوره گردش وجه نقد(تهرانی،۱۳۸۵)

 

دوره گردش وجوه نقد را می‌تواند به‌صورت زیر فرموله کرد :

 

(۲-۱-۱۱):

 = دوره گردش وجه نقد

تولید کالا مستلزم مصرف سرمایه در گردش است شرکت‌ها برای تولید کالا مجبورند ابتدا مواد اولیه بخرند ، سپس آن‌ها را تغییر شکل داده به‌صورت کالای ساخته‌شده دراورند. آنگاه با فروش موجودی کالای ساخته‌شده ،حساب‌های دریافتنی یا اسناد دریافتنی افزایش می‌یابد و با وصول مطالبات ، دوره گردش وجه نقد به پایان می‌رسد .ازآنجاکه برای خرید مواد اولیه و پرداخت دستمزد کارگران بلافاصله وجوه نقد پرداخت نمی‌شود ، مقداری از سرمایه در گردش از محل پرداختنی و سایر هزینه‌های پرداختنی تأمین می‌گردد.

تقریباً همه شرکت‌ها فعالیتی مستمر و دائم دارند و برای مراحل تولید ،سرمایه در گردش لازم است .چرخش وجه نقد از زمانی که شرکت بابت مواد اولیه پول پرداخت می‌کند شروع می‌شود و تا هنگامی‌که مطالبات ناشی از فروش کالا را دریافت می‌کند ادامه می‌یابد . طول دوره گردش وجه نقد به شیوه زیر محاسبه می‌شود :متوسط دوره‌ای که این پول به‌صورت موجودی کالاست ،به‌اضافه متوسط زمان وصول مطالبات ، منهای مهلت پرداخت حساب‌های پرداختنی .برای محاسبه متوسط دوره‌ای که پول به‌صورت موجودی کالاست ، عدد ۳۶۰ را بر نسبت گردش موجودی کالا تقسیم می‌کنیم.چرخش وجه نقد نشان‌دهنده دوره یا مدت‌زمانی است که وجوه نقد به مصرف فرایند عملیاتی شرکت برای تولید یک‌قلم محصول رسید . کوتاه کردن این دوره به مفهوم این است که برای حجم معینی از تولید ، مقدار کمتری وجه نقد به مصرف می‌رسد )سرمایه در گردش موردنیاز است و این‌رو نیاز به سرمایه کمتر خواهد شد ( می‌تواند با کوتاه‌تر کردن متوسط دوره‌ای که پول به‌صورت موجودی کالاست یا با کوتاه کردن متوسط دوره وصول مطالبات یا از طریق طولانی‌تر کردن مهلت پرداخت حساب‌های پرداختنی ، چرخش وجه نقد را کوتاه‌تر کرد .در دو فصل بعد ، در مورد این مطالب بحث خواهیم کرد.

طول زمان چرخش وجه نقد فقط یکی از عوامل تعیین‌کننده سرمایه در گردش خالص موردنیاز است .حتی اگر طول زمان چرخش وجه نقد و هر یک از اجزای تشکیل‌دهنده آن ثابت بمانند ، بازهم عامل اصلی ، حجم تولید است که تعیین‌کننده مقدار سرمایه‌ای است که باید به هر یک از مراحل دوره گردش اختصاص یابد و آن‌هم درگرو پیش‌بینی حجم فروش برای آینده نزدیک است.(نوو،۱۳۸۵)

[۱]  Raheman and Nasr

۲۸ cash conversion cycle

۲۹ Cash Conversion Cycle

۳۰ Deloof  (۲۰۰۳)

متن کامل :

دانلود پایان نامه ارشد-نقش سیاست های سرمایه در گردش بر عملکرد مالی

دانلود پایان نامه نقش سیاست های سرمایه در گردش بر عملکرد مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران