سازواره های طبیعی-معماری : طراحی مجتمع تجاری-تفریحی با رویکرد طبیعت گرایی

بررسی مفاهیم کاربردی در طراحی مراکز تجاری

مقدمه

فرهنگ مجموعه‌ای از مشخصه‌های اجتماعی یک قوم می‌باشد که متشکل از هنجارهای نظری مشترک، خاص توده‌ای از انسان‌ها ، خارج از امتیازات و خصوصیات بنیادین اجتماعی آنهاست که احساس احترام نسبت به یکایک ویژگی‌های خاص یک اجتماع و یا یک قوم را داراست. برای طراحی فضاهای معماری متناسب با خواسته‌ها و نیازهای یک جامعه ، باید فرهنگ‌های معماری و شهری آن جامعه بازشناسی شوند تا بر مبنای ابداعات و فن‌آوری‌های روز، بهترین طرح ارائه گردد . فرهنگ خرید نیز کیفیت اثر متقابل بین مشتری و فضاهای تجاری است .

طراحی مناسب فضاهای تجاری در متعالی نمودن فرهنگ خرید و راحتی مشتریان ، نقش به سزایی دارد . کارکرد اصلی این فضاها به نمایش گذاشتن کالاها و فروش آنهاست . برای دست‌یابی به این هدف بهتر است معماران و طراحان نسبت به اثر متقابل بین ابعاد انسانی، شعاع و ارتفاع دید با ویترین نمایش کالا ،‌ پیشخوان و محل قرارگیری قفسه‌ها ، همچنین مسیرهای عبور و سهولت حرکت افراد توجه ویژه داشته باشند . در این فصل به بررسی مفاهیم عمیق کیفی فضا ، ابعاد و استانداردهای مرتبط با فضاهای تجاری می‌پردازیم .

۴۱-برنامه‌ ریزی و طراحی

در طراحی مراکز تجاری پس از بررسی امکان سنجی و مراحل توسعه پروژه ، برنامه‌ریزی سایت و طراحی معماری و سازه‌ای آغاز می‌گردد ؛ که باید با توجه به ملاحظات محیطی ، حفظ انرژی و ضوابط کاربری زمین صورت پذیرد . در این راستا طراحی معماری باید متناسب با نوع و مکان مرکز خرید ، توپوگرافی سایت و فرم ساختمان باشد که دسترسی به این مهم ، نیازمند ترکیب  درست اصول برنامه‌ریزی ، معماری ، مهندسی سازه ، محوطه‌سازی و فضای سبز با اصول تجارت حرفه ای ، روابط عمومی و مدیریت است .

سازه بنا باید عملکرد فروش را در خود جای دهد تا کارکرد ساختمان برای مشتریان ، جذاب و مناسب ، برای مغازه‌داران ،  رضایت‌مندی و برای مالکین ، بازگشت سرمایه در بر داشته باشد . بنابراین در مرحله اول ، تیم طراحی باید آگاهی کامل از نوع مرکز خرید ، گونه‌های مختلف فروشگاه‌های موجود در آن و آرایش کلی فضاها را داشته باشد . (casazza, 1991: 59-60)

در فرآیند طراحی باید علاوه بر ایجاد تفاوت‌های منطقی بین فروشگاه‌ها به لحاظ هویت ویژه آنها ، ‌به یک هماهنگی و وحدت کلی ،‌ در شیوه طراحی مراکز خرید دست یافت .

معمار و برنامه‌ ریز باید مهارت‌های خود را با دیگر متخصصین گروه توسعه طرح ، هماهنگ سازند ؛ زیرا عدم برنامه‌ریزی خوب و مناسب غالباً منجر به منظر ضعیف و غیر شاخص بنا می‌گردد .

آشفتگی مصالح ، انتخاب نامناسب نشانه‌ها و معماری ضعیف در ترکیبات با هم ، موجب شکل گیری مرکز خریدی با آلودگی بصری در منطقه می‌شوند تصمیم در مورد شکل ، چارچوب سازه‌ای و تجهیزات تأسیساتی با در نظر گرفتن محدودیت‌های مالی، باید پیش از تعیین طرح معماری پروژه اتخاذ گردد (casazza, 1991: 59-60) .

علاوه بر اهمیت طراحی داخلی مراکز خرید ، کنترل‌های دیگری به لحاظ واکنش عمومی نسبت به شرایط کلی حاکم بر پروژه نیز باید لحاظ شود . برای مثال اهمیت روز افزون مسائل زیست محیطی و اکولوژیکی به موارد زیر منجر خواهد شد :

  • طراحی سایت‌ها ، ساختمان‌ها و همچنین ذخیره انرژی از حساسیت بیشتری نسبت به قبل برخوردار می‌گردد . برای مثال تهویه مطبوع توسط دستگاهی مرکزی با یک سیستم ترکیبی ، جایگزین سیستم دستگاه‌های تهویه مطبوع قرار گرفته بر بالای بام (به ازای هر فروشگاه‌) می گردد .
  • ویترین‌های دیوارهای خارجی، کاهش یافته و یا تنها در وجوه شرقی و شمالی قرار می گیرد .
  • به منظور کاهش اتلاف و جذب گرما از طریق دیوارها و سقف‌ها ، عایق بندی افزایش می‌یابد .
  • استفاده از نورپردازی های چرخشی اتوماتیک به جای سیستم‌های نورپردازی قوی گرمازا توصیه می گردد .

مرز استفاده از وسایل ذخیره انرژی و فنون طراحی خلاق تنها به وسیله قوه ابتکار و کاردانی معماران، طراحان و مهندسان تعیین می‌گردد (casazza, 1991: 59-60) .

سازندگان مراکز خرید و طراحان باید به تورم به عنوان نیرویی که قادر است الگوی ساخت مراکز خرید را تغییر دهد ، توجه کنند . اجرای مصالح جذاب و فنون ساخت نوین ، نیازمند استفاده از نیروی کار متخصص است که خود باعث افزایش هزینه‌های پروژه می گردد . هزینه پروژه ، تعادل منطقی ایجاد نماید . راه کارهای طراحی باید فضاهای استیجاری را به حداکثر رسانده و از فضاهای غیر استجیاری که مورد نیاز مشتریان نیست بکاهد هزینه‌های در حال افزایش زمین و جانمایی نامناسب پارکینگ ، موجب زیان اقتصادی می‌گردند طراحی داخل یا خارج ساختمان به گونه ای که نیازمند هزینه نگهداری زیادی باشد ، منطقی نیست (casazza, 1991: 59-60) .

برای موفقیت ، یک مرکز خرید باید برای مشتریان ، جذاب و خوشایند باشد . کیفیت پایین در کالبد ظاهری مرکز خرید ، باعث کاهش جذب مشتری و درآمدزایی کمتر می شود . در عین حال ممکن است که یک مرکز خرید با ظاهری مجلل و فریبنده و طراحی پیشرفته ، مشتریان را به سوی یک مرکز خرید با قیمت کالای متوسط و پایین سوق دهد (casazza, 1991: 59-60)

 

 

۴۱-۱-روند طراحی پروژه

در طراحی مراکز تجاری ، کار معمار با برنامه‌ریزی سایت آغاز می شود . بدین منظور ،‌ کلیه تحلیل‌های اقتصادی مربوط به مساحت‌های تجاری و دسته بندی‌های کلی را در نظر می‌گیرد . همچنین نظرات خود را در زمینه کاربری‌های ممکن و مسائل حوزه‌بندی طرح ارائه کرده و بر پایه مطالعات امکان سنجی ، ایده کلی خود را برای عبور و مرور ، دسترسی‌ها ، شرایط فیزیکی سایت (مطالعات توپوگرافی) و شرایط خاک (از طریق نتیجه گمانه‌زنی ها) مطرح می‌کند . معمار با داشتن این اطلاعات ، برنامه‌ ریزی را با اختصاص سهمیه فضایی دقیق به کاربری های خاص آغاز می‌نماید . این کاربری‌ها به چند دسته عمده تقسیم می‌شوند :

  • کاربردهای اصلی
  • کاربردهای اصلی شامل موارد زیر است :
  • کاربری تجاری (مساحت تجاری)
  • کاربری خدماتی (تأسیسات گرمایش و سرمایش، ایستگاه برق ، واحدهای تعمیر و نگهداری ، مسیر ماشین‌های سنگین ، سکوی بارگیری و انبار تجهیزات)
  • کاربری‌های اداری (دفاتر و تسهیلات تفریحی)
  • کاربری‌های اجتماعی و فرهنگی (مرکز اجتماع ، تالار کنفرانس ، فضای نمایشگاهی و محوطه‌های بازی کودکان)
  • پارکینگ

– فضای پارک در یک سطح

– پارکینگ‌های دو یا چند طبقه

  • دسترسی

انواع دسترسی‌ها عبارتند :

حرکت پیاده

-مسیرهای عبور پیاده ، میدان‌ها راه‌های ورودی و بازارها

– محدوده سرپوشیده حرکت پیاده مانند راهروهای عمومی و راه‌های مسقف

حرکت اتومبیل

سیستم توزیع حرکت در سایت

حمل و نقل عمومی

مسیرهای اتوبوس ، تاکسی و مترو

  • فضای سبز

نگهداری بخش‌هایی از سایت به عنوان فضای سبز برای رشد آتی مرکز خرید

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع ارشد معماری : طراحی مجتمع تجاریتفریحی با رویکرد طبیعت گرایی با تاکید بر سازواره های طبیعی

۴۱-۲-مکان‌یابی مراکز تجاری

در تعیین موفقیت قرارگیری مراکز خرید باید به عوامل جغرافیایی ، مسیر های دسترسی، ایستگاه‌های راه‌آهن ، مترو ، پایانه‌ها ، ترمینال‌های اتوبوس شهری و بین شهری و تقاطع راه‌آهن‌ها توجه نمود ، ولی نباید موقعیت اقتصادی را از نظر دور داشت . امروزه افزایش قیمت زمین در مناطق مرکزی شهر سبب شده که استقرار مراکز خرید به خارج شهرها هدایت گشته و این امر لزوم      جای گیری مراکز تفریحی و ورزشی را برای جذب بیشتر مشتریان و پر کردن اوقات فراغت آنان ، بالا می‌برد . در این مراکز ، مسائل رقابت و توانایی برای ارائه خدمات و همچنین فاصله زمانی رفت و آمد باید در حد قابل قبولی باشد وضعیت راه‌ها نیز باید امکان دسترسی آسان به مرکز خرید را داشته باشد . در انتخاب مکان یک مرکز تجاری معیارهای زیر مورد توجه قرار می‌گیرد :

  • دسترسی به بزرگراه اصلی موجود و یا بزرگراهی که به زودی ساخته خواهد شد ؛ به طوری که در زمان بهره‌برداری آن و همچنین در آینده ، ظرفیت ترافیکی ناشی از احداث مرکز خرید را داشته و راه‌های دسترسی پیاده به آن نیز متناسب و ایمن باشد .
  • قیمت زمین با کل هزینه‌های سرمایه ای و اجاره های قابل وصول ، متناسب باشد .
  • اندازه و شکل محوطه باید به گونه‌ای باشد که فضای کافی برای عرضه کالا و پارکینگ وجود داشته باشد در صورت محدودیت مساحت و یا گرانی زمین، می توان پارکینگ را به طبقات برده و کل پروژه را چند طبقه اجرا کرد .
  • خدمات عمومی ، موجود بوده و یا با هزینه‌ای معقول قابل تأمین باشد .
  • وضعیت زمین از نظر صخره‌ای بودن ، آبگیرها ، مجاری فاضلاب ، جریان‌های سطحی آب و نظایر آن به گونه ای باشد که آماده‌سازی آن با هزینه‌ای معقول میسر گردد .
  • عوارض زمین به گونه‌ای باشد که بدون هزینه اضافی برای زهکشی ، در حد امکان بتوان نقشه‌ای مطلوب ر ا اجرا کرد .

سایر معیارهای مطلوب اما غیر ضروری عبارتند از :

  • وجود فضای کافی برای توسعه در آینده و افزودن فضاهای حمایتی همچون ساختمان‌های اداری و متل‌ها . در این راستا ، خرید زمین اضافی معمولاً ریسک چندانی ندارد ؛ زیرا با ساخته شدن یک مرکز خرید ، قیمت زمین بالا می‌رود .
  • نزدیکی به حمل و نقل عمومی ( در مورد شهرهای بزرگ‌)
  • امکان استفاده از زمین‌ برای کاربری‌های سودمند دیگر از قبیل مراکز شهری ، تفریحی و مسکونی

 

 

۴۱-۳-ملاحظات طراحی واحدهای تجاری

در طراحی مراکز خرید عوامل بسیاری مؤثر هستند که دارای جنبه های مختلف اقتصادی ، اجتماعی، عملکردی و غیره می باشند این عوامل در غالب اصول عمده طرح ریزی اجمالی بیان می‌شوندکه علاوه بر رعایت توصیه های بررسی اقتصادی ، در مورد میزان عرضه کالا و موفقیت فروش عبارتند از:

۴۱-۳-۱-طراحی زمین

برای طراحی زمین قبل از هر اقدامی لازم است مساحت کاربری‌های مختلف را تعیین و دسته‌بندی نمود و تمامی اجزای مرکز خرید (اعم از برنامه‌ریزی های حال و آینده‌) را در نظر گرفت و سپس سطوح زمین را به آنها اختصاص داده و جانمایی  مورد این سطوح شامل موارد زیر است :

  • سطوح تجاری
  • سطوح سواره
  • سطوح سبز
  • سطوح فضای سبز حایل
  • سایر کاربری ها

هر چند که تجزیه و تحلیل‌های اقتصادی بر اختصاص هر چه بیشتر فضا به سطوح قابل اجاره تأکید دارد ؛ ولی می‌بایست به این سطوح ، درصدی از سطوح که قابل اجاره دادن نیستند مانند راهروها ، مسیر عبور اتومبیل ها ، سرویس‌های بهداشتی را افزود بنابراین سطح تجاری از مجموع این عوامل به دست خواهد آمد .

سطح ساختمانی به قسمت‌هایی زیر تقسیم می‌گردد :

  • سطوح خالص تجاری برای فروشگاه بزرگ یا سوپر مارکت
  • سطوح خالص تجاری قابل واگذاری به مستأجرین
  • سطوح ساختمانی غیر قابل اجاره

پیاده‌روهای سرپوشیده و حیاط ‌ها ، پیش از آنکه جزء سطوح ساختمانی منظور گردند ؛ جزء فواصل ساختمانی که قابل اجاره نمی‌باشند ؛ محسوب می‌شوند ، فاصله بین ساختمان‌ها در طبقه همکف شامل گذرهای پیاده ، محوطه‌سازی ، آب‌نماها و محل های سرویس می‌باشد .

۴۱-۳-۲- ترکیب واحدهای تجاری

ترکیب واحدهای تجاری ، ارتباط پلانی انواع گوناگون فروشگاه‌ها و امکانات را با یکدیگر بیان می دارد و سبب می شود که مشتریان با ترکیب متنوعی از واحدهای تجاری رو به رو شوند . چنانچه هر یک از فروشگاه‌ها به طور مناسبی در ارتباط با انواع دیگر فروشگاه‌ها قرار گیرد ؛ بیشترین حجم فروش  را برای واحدهای تجاری به ارمغان می‌آورد. اگر این ارتباط درست نباشد ؛ بسیاری از واحدها ممکن است درآمد کافی نداشته و هر دو واح د، تجاری و سرمایه‌گذار، آسیب خواهند دید .

تجربه نشان داده است که توجه به طول مرکز خرید و تعداد طبقات آن ، الگوی ترکیبی از قیمت‌های بالا و پایین ، کالاهای مصرفی و کالاهای ماندگارتر ، فروشگاه‌ها و خدمات ، سبب ایجاد بهترین حالت حجم خرید و در نتیجه موفقیت کلی مجموعه می‌شود. (De chiara, 1990:783)

۴۲-امکانات مسیرهای عبور

در یک مرکز تجاری ، پیش‌بینی فضاهای سبز و فضاهایی برای گذران اوقات فراغت خریداران ، فضاهای استراحت و تجدید نیرو برای استفاده‌کنندگان لازم بوده و طراحی فضاهایی با کاربری رستوران ، چای خانه و کافه تریا ، اغذیه فروشی ، کیوسک‌های فروش تنقلات و امثال آن ها ار تکنیک های جذب مشتری شمرده می شود و جز لاینفک مجموعه به حساب می آیند . لذا همواره بخشی از سطوح طراحی به آنها تعلق خواهد گرفت . در مسیرهای ارتباطی ، ایجاد زیبایی و جذابیت به منظور بالا بردن میزان جذب مشتری در کل مرکز خرید ، ضروری است . با قرار دادن کیوسک‌های فروش اقلامی مانند لوازم تزیینی ، عکس ، نوشیدنی و تنقلات ، به دلیل موقعیت قرارگیری ایده ال (حد اکثر میزان دید‌) می‌توان اجاره های بالایی به دست آورد . همچنین با محوطه‌سازی و ترکیب عناصر طبیعی مانند آب و فضای سبز، می‌توان بر جذابیت محیط خرید و در نتیجه بر فروش بیشتر افزود . امکانات موجود در مسیر ارتباطی شامل موارد زیر است :

  • ظرف‌های زباله شفاف به منظور ممانعت از ریختن زباله در کف
  • تابلوهای راهنمای متنوع از یک یا چند نوع نقشه ، تابلو ، کف‌سازی ، کیوسک اطلاعات و غیره به منظور تسهیل در یافتن فروشگاه‌های خاص
  • تلفن‌های عمومی
  • فضاهای نشستن گروهی و فردی برای استراحت مراجعین (البته بهتر است به جای آن از دکه‌های قهوه‌فروشی به صورت تکرار شونده استفاده نمود که هم سبب کنترل بهتر می شود و هم درآمدزا می‌باشد) .
  • آب نماها ، با طراحی مناسب و تدابیری برای حفاظت افراد از خطرات احتمالی
  • کیوسک‌ها با اندازه‌ها و شکل‌های متفاوت ، معمولا کمتر از ۲۰ متر مربع (۲۵۰ فوت مربع) اگر چه تمایل به طراحی کیوسک‌های بزرگ‌تر نیز وجود دارد).
  • فضای تحویل چرخ دستی خرید
  • مجسمه یا دیگر فرم‌های هنری به عنوان عناصر طراحی
  • عناصر متفرقه مانند قفس‌های پرنده ، آینه‌های متفاوت ساز ، تلویزیون های مدار بسته ، ساعت‌ها ، موزیک ملایم ، سکوهای نمایش کالا و تابلوهای تبلیغات فضاهای نمایشگاهی
  • نورپردازی مسیر عبور بهتر است کم و زیاد شود تا جذابیت را در فضاهای تاریک و روشن افزایش داده و به فروشگاه‌ها اجازه دهد که به جز در میادین اصلی در مرکز اصلی توجه قرار گیرند از نور طبیعی اغلب به میزان متوسط و برای ایجاد تنوع یا کاهش هزینه انرژی استفاده می شود ؛ اما به طور معمول ، استفاده از نور طبیعی به دلیل کاهش اثرگذاری نمای فروشگاه‌ها به صورت محدود صورت می‌گیرد و از آنجایی که مراکز خرید اغلب در بعد از ظهرها و شب‌ها فعالیت دارند ؛ باید نورپردازی مصنوعی کافی ، بدون توجه به میزان نور طبیعی تأمین گردد .