وجود رابطه شرعی و قانونی زوجیت بین متقاضیان سرپرستی

به موجب ماده ۱ قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست، اولین شرط برای سرپرستی طفل بدون سرپرست، وجود رابطه صحیح ناشی از نکاح و علقه زوجیت بین آنها وجود داشته باشد. به این ترتیب سرپرستی به زن و مردی واگذار می شود که خانواده تشکیل داده و به هم زن و شوهر هستند.

ماده ۱ قانون فوق الذکر: (( هر زن و شوهر مقیم ایران می توانند با توافق یکدیگر، طفلی را با تصویب دادگاه و طبق مقررات این قانون سرپرستی نمایند.))

در خصوص اینکه منظور از نکاح، نکاح دایم است نه موقت، منظور قانونگذار زن و شوهری هستند که رابطه زوجیت دایم بین آنها برقرار است. زیرا نکاح موقت با بذل مدت رابطه زوجیت منحل می شود و همچنین به استناد ماده ۱۲ قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست در خصوص اختلاف و صدور گواهی عدم امکان سازش استنباط می شود که نکاح دائم مورد توجه بوده است.[۱]

۲- اقامت در ایران

دومین شرطی که قانونگذار برای زوجین متقاضی سرپرست منظور نموده است، اقامت در ایران است که در ماده ۱ قانون حمایت ۱۳۵۳ به آن اشاره نموده است. لازم به ذکر است که هر دو سرپرست باید مقیم ایران باشند. زیرا طفل پذیرفته شده فقط در چنین شرایطی است که از طرف دولت ایران مورد حمایت قرار خواهد گرفت. در لایحه جدید حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بد سرپرست، در موارد ۳و۴ آن در مورد تابعیت و اقامت تغییر عمده ای پیش بینی شده است. در ماده ۳ قانون فوق الذکر متقاضیان سرپرستی باید ایرانی بوده و تابعیت ایران را تحصیل نموده باشند. لذا اشخاص خارجی نمی توانند طفل فاقد سرپرست ایرانی را بر عهده بگیرند. همچنین شرط اقامت در ایران حذف شده است که در ماده ۴ این قانون، ایرانیان مقیم خارج از کشور می توانند تقاضای سرپرستی طفل را نمایند. بنابراین تابعیت ایرانی داشتن بر اقامت در ایران اولیت یافته است.

۳- تراضی زوجین سرپرست

شرط سوم که برای زوجین متقاضی سرپرستی در نظر گرفته شده است، توافق و تراضی مشترک زوجین است. بنابراین چنانچه یکی از زوجین با امر سرپرستی یا فرزند خواندگی مخالفت داشته باشند یا رضایت خود را بطور کتبی در دادگاه اعلام نکند، تقاضای سرپرستی پذیرفته نخواهد شد. در لایحه قانون حمایت ۹۲، در بند ج ماده ۵، سرپرستی طفل بدون سرپرست برای زنان مجرد بالای ۳۰ سال پیش بینی شده است. که در این خصوص تقاضانامه از طرف فرد متفاضی تقدیم می شود. اما اگر متقاضیان زن و شوهر باشند، تقاضانامه باید به امضای مشترک آنها باشد و توافق و تراضی مشترک در این لایحه چنان ضروری است که صریحاً در تبصره ۵ ماده ۵ مقرر شده است.

۴- گذشت ۵ سال از تاریخ ازدواج متقاضیان

شرط دیگر این است که پس از گذشت ۵ سال از تاریخ ازدواج، زوجین صاحب فرزندی نشده باشند( بند الف ماده ۳ قانون حمایت از کودکان بی سرپرست و بند الف ماده ۵ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بد سرپرست) البته اگر زوجین یا یکی از آنها عقیم باشند و نتوانند صاحب فرزندی شوند، برابر تبصره ۲ ماده ۳ قانون حمایت ۱۳۵۳ و تبصره ۱ ماده ۵ لایحه قانون حمایت ۹۲، از شرط سپری شدن ۵ سال از نکاح معاف خواهند شد. با ملاحظه در شرط مذکور و استثنای آن می توان پی برد که قانونگذار ما در نظر داشته است که سرپرستی طفل را به زن و شوهری بسپارد که صاحب فرزندی نمی شوند، تا از این طریق اطمینان حاصل شود که زوجین تمام تلاش خود را در جهت تامین آسایش و رفاه طفل به کار می برند.

نکته مهم آن است که به موجب بند ب ماده ۵ لایحه قانون حمایت۹۲، زن وشوهر دارای فرزند نیز در صورتیکه سن یکی از آنها کمتر از ۳۰ سال نباشد می توانند سرپرستی کودک بدون سرپرست را بر عهده بگیرند. در این خصوص باید گفت در صورت وجود فرزند دیگر برای زوجین، احتمال اینکه طفل در معرض تبعیض یا قیاس با فرزند خود سرپرست قرار بگیرید زیاد است، این امر می تواند از جهت روانی، آثار نامطلوبی روی طفل داشته باشد.

 

۵- شرط سن برای متقاضیان

به موجب بند ب ماده ۳ قانون حمایت ۵۳ و بند الف و ب ماده ۵ لایحه قانون حمایت ۹۲ لااقل یکی از زوجین متقاضی سرپرستی باید به سن ۳۰ سال رسیده باشند.

۶- عدم محکومیت جزایی موثر

شرط دیگر سرپرستی این است که متقاضیان سرپرستی نباید دارای محکومیت کیفری موثر باشند. بند ج ماده ۳ قانون حمایت ۵۳، در این خصوص بیان می دارد: (( هیچ یک از زوجین دارای محکومیت های جزایی موثر، به علت ارتکاب جرایم عمدی نباشند.))[۲] وضع این شرط از سوی قانونگذار به این دلیل است که زوجین و سرپرستان ناهنجار و قانون شکن نمی توانند فرزندانی قانون مدار و هنجار به اجتماع تحویل دهند و به علت اشکالات روحی و داشتن حالت تجربی احتمال دارد در ارتکاب جرم، طفل مورد سوء استفاده قرار گیرد. لذا ارائه گواهی عدم محکومیت جزایی جهت صدور قرار سرپرستی الزامی است. در لایحه جدید قانون حمایت در بند ب ماده ۶ عدم محکومیت جزایی موثر با رعایت موارد مقرر در قانون مجازات اسلامی تصریح شده است.

۷- اهلیت متقاضیان سرپرست

از دیگر شرایطی که قانونگذار برای متقاضی سرپرست مقرر نموده است عدم حجر درخواست کنندگان سرپرستی است که در بند ماده ۳ قانون حمایت ۵۳ و بند د ماده ۶ لایحه قانون حمایت ۹۲، بطور صریح بیان شده است که هیچ یک از زوجین محجور نباشند یعنی دارای اهلیت باشند. زوجین متقاضی سرپرستی باید اهلیت قانونی یعنی عاقل، بالغ و رشید باشند تا تکلیف سرپرستی به نحو شایسته و مطلوب انجام دهند و منافع مادی و معنوی طفل تحت سرپرستی تامین شود.[۳] بنابراین پذیرش طفل به فرزند خواندگی، مستلزم آن است که شخص متقاضی سرپرستی بتواند در امور مالی و غیر مالی خود دخالت کند، پس متقاضی سرپرست نباید صغیر، مجنون، سفیه باشد چون اینگونه افراد طبق ماده ۱۲۰۷ قانون مدنی محجور بوده و از دخالت در امور مالی و غیر مالی خود ممنوع می باشند.

 

۸- صلاحیت اخلاقی سرپرست

به استناد بند ه ماده ۳ قانون حمایت ۵۳ و بند ز ماده ۶ لایحه قانون حمایت ۹۲، زوجین سرپرست باید دارای صلاحیت اخلاقی باشند.

منظور از صلاحیت اخلاقی این است که سرپرست ها متجاهر به فسق و فجور و فساد اخلاقی نباشند. البته صلاحیت اخلاقی مفهوم گستره و مبهمی دارد که به عرف و آداب و رسوم جوامع بستگی دارد که در هر صورت تشخیص آن با دادگاه خواهد بود.[۴]

۹- تمکن مالی

طبق بند و ماده ۳ قانون حمایت ۵۳ و بند ج ماده ۶ لایحه قانون حمایت ۹۲، زوجین یا یکی از آنها باید تمکن مالی داشته باشند. متقاضی سرپرست باید در حدی ملی باشد که بتواند مایحتاج زندگی مادی و تربیتی طفل را تامین کند. زیرا طفل باید تحت آموزش قرار بگیرد و امکانات رفاهی و هزینه درمان او تامین شود. به دلیل ضرورت این امر حتی قانونگذار برای تامین هزینه های آینده طفل در صورت فوت سرپرستان، در ماده ۵ قانون حمایت ۵۳ و ماده ۱۵ لایحه قانون حمایت ۹۲، مقرر نموده است که درخواست کنندگان به کیفیت اطمینان بخشی در صورت فوت خود هزینه نگهداری، تربیت و تحصیل طفل را تا رسیدن به سن بلوغ تامین نمایند و خود را با نظر سازمان نزد یکی از شرکت های بیمه به نفع کودک یا نوجوان تحت سرپرستی بیمه عمر کنند.

۱۰- عدم ابتلا به بیماری های واگیر و یا صعب العلاج

قانونگذار جهت اعطای سرپرستی به زوجین، در بند ز ماده ۳ قانون حمایت ۵۳ و بند ح لایحه قانون حمایت ۹۲، مقرر نموده است که هیچ یک از زوجین نباید مبتلا به بیماری های صعب العلاج و واگیردار باشند. این شروط برای تامین سلامت جسمی و روحی طفل و حفاظت او از ابتلا به بیماری های صعب العلاج مسری نظیر جذام، سل، ایدز و غیره از طریق سرپرستان پیش بینی شده است. بنابراین زوجین سرپرست باید گواهی صحت جسمی و صحت روانی از پزشکی قانونی اخذ و به دادگاه ارائه دهند.

۱۱- عدم اعتیاد

طبق مقررات قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست، متقاضیان سرپرستی نباید معتاد به الکل، مواد مخدر و سایر اعتیادات مضر باشند. در بند ز ماده ۳ قانون فوق الذکر این شرط تصریح شده است و در بند و لایحه قانون حمایت ۹۲ علاوه بر عدم اعتیاد به مواد مخدر و الکل، مواد روانگردان اضافه شده است. بنابراین سپردن طفل به افراد معتاد، نه تنها محیط امن و مرفه و آرام برای طفل ایجاد نمی گردد، بلکه حتی ممکن است به وضعیتی وخیم تر و سخت تر از بی سرپرستی دچار شوند، لذا قانونگذار با درک این مسئله چنین شرطی را وضع نموده است.

۱۲- اعتقاد به ادیان مصرح در قانون اساسی

همانطور که پیش تر گفتیم به موجب اصل ۱۳ قانون اساسی، اقلیت های دینی غیر مسلمان ایرانی از جمله مسیحی، یهودی و زرتشتی به رسمیت شناخته شده اند، فرزندخواندگی را پذیرفته اند. بنابراین متقاضیان غیر مسلمان سرپرستی به استناد بند ط ماده ۶ لایحه قانون حمایت ۹۲، باید معتقد به یکی از ادیان مسیحی، یهودی و زرتشتی باشند تا عهده دار طفل باشند.

۱۳- تقید به انجام واجبات و ترک محرمات

یکی از شروط مهم برای متقاضیان سرپرستی که قانونگذار در بند الف اده ۶ لایحه قانون حمایت ۹۲ بدان تصریح کرده است اعتقاد به انجام واجبات و ترک محرمات است.

محرمات اعمالی اند که آنچه در نظر خدا منفور بوده و برای آدمی مضر می باشد که خداوند در انجام آنها مجازات تعیین کرده است. واجبات اعمالی هستند که آنچنان در نظر خداوند مهم بوده و برای آدمی مفید و لازم می باشد که خداوند در انجام آنها پاداش تعیین کرده است. لذا اولین وظیفه آدمی در مقابل خدا ترک محرمات و فعل واجبات است.[۵]

شرط تقید به انجام واجبات و ترک محرمات برای سرپرستان چنان از منظر قانون لازم و ضروری است و جزو قواعد آمره محسوب می شود، در غیر اینصورت خلاف موازین شرع محسوب می شود. بنابراین سرپرستان باید مقید به احکام دینی باشند.

نکته قابل توجه این است که بند الف ماده ۶ قانون فوق با بند ط آن همخوانی ندارد. زیرا معلوم نیست قانونگذار در بند الف از شرط عمل به واجبات و ترک محرمات برای اقلیت های دینی عدول کرده یا عمل به واجبات و ترک محرمات دینی که به آن اعتقاد دارند را همچنان شرط می داند.

۱۴- سلامت جسمی و روانی و توانایی عملی برای نگهداری فرزند تحت سرپرستی

از دیگر شروط متقاضیان سرپرستی، سلامت جسمی و روانی و توانایی عملی سرپرستان برای نگهداری و تربیت کودکان و نوجوانان است که در بند ه ماده ۶ لایحه قانون حمایت ۹۲ بدان تصریح شده است.

در قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست بندهای زیادی در ماده ۳ قانون ذکر شده به سلامتی جسمی و روانی و اخلاقی متقاضیان سرپرستی اختصاص داده شده است. در لایحه قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بد سرپرست تاکید بر سلامت جسمی و روانی افزایش یافته است. در این لایحه در شرایط در خواست کنندگان سرپرستی، این موارد به چشم می خورد. بند ب ماده ۶ : (( عدم محکومیت جزایی موثر با رعایت مواد مقرر در قانون مجازات اسلامی )). بند ه ماده ۶ : (( سلامت جسمی و روانی و توانایی عملی برای نگهداری و تربیت کودکان و نوجوانان )). بند و ماده ۶ : (( نداشتن اعتیاد به مواد مخدر، مواد روانگردان و الکل )). بند ز ماده ۶ : (( صلاحیت اخلاقی)). بند ح ماده ۶ : (( عدم ابتلاء به بیماری های واگیردار یا صعب العلاج )).

در تائید لزوم سلامتی، چه از بعد جسمی و چه از لحاظ اخلاقی و روانی، باید گفت هدف از تاسیس نهاد فرزند خواندگی در نهایت حفاظت جامعه و سالم سازی آن است که همانا از ابتدایی ترین نهاد آن یعنی خانواده آغاز می گردد. تشکیل دادن نهادی بیمار که یکی از ارکان آن پدر و مادر یا اصولاً قادر به تربیت و نگهداری کودکان نیستند و یا توانایی انجام آن به نحو سالم را ندارند، نقض غرض است.[۶] بنابراین با ذکر این شرط از تشکیل خانواده هایی که فقد سلامت جسمی و روانی و توانایی عملی جهت نگهداری هستند، مانع می شویم.

[۱] دکتر امامی، اسداله، مقاله وضع حقوقی فرزند خواندگی در حقوق فعلی ایران، ص ۴۱٫

[۲]منظور از محکومیت های موثر در قوانین جزایی عبارتند از : محکومیت به قطع یا نقص عضو، محکومیت به حد، محکومیت به مجازات حبس از ۱ سال به بالا در جرایم عمدی، محکومیت به جزای نقدی به مبلغ ۲ میلیون ریال.

[۳] دکتر امامی، اسداله، مقاله فرزند خواندگی در حقوق فعلی ایران، ص ۴۴٫

[۴] دکتر امامی، اسداله، همان منبع، ص ۴۵٫

[۵]محسنی نسب، بهرام، ترک محرمات و فعل واجبات،

www.Nabieakram.ir/Tahghigh/2-RosheEnsan/Tarkemoharamat.htm

[۶] شریعتی نسب، صادق، همان، ص ۱۱۷٫

دانلود متن کامل از لینک زیر :

بررسی ازدواج سرپرست با فرزند خوانده