۲-۶-۴- نوع کاربریها در ایران
هنوز دادهای کمی دقیقی از شکل و نوع استفاده از اینترنت در ایران وجود ندارد اما به نظر میرسد استفادههای سرگرمکننده از اینترنت برای کاربران ایرانی به مرور در حال گسترش است. همچنین اطلاع از اخبار و وقایع خصوصاً اخباری که قابلیت انتشار در رسانههای دیگر را ندارند از جمله نیازهای اصلی کاربران ایرانی به حساب میآید، بهطوری که این موضوع، بسیاری از سایتهای خبری را در زمره پربینندهترینسایتهای ایرانی قرار دادهاست. فقدان زیرساختهای لازم برای خریدهای الکترونیکی و اینترنتی و همچنین موضوع تحریم نیز باعث شده که اساساً از این شبکه استفادهای برای تبادل کالا در داخل کشور صورت نگیرد. سیستم بانکها و بسیاری از نهادهای دولتی همچنان بر حضور مستقیم افراد در یک مکان خاص برای تبادل مالی و قانونی تأکید دارد و روشهای خرید و یا انجام یک کار از طریق شبکه بسیار معدود و انگشت شمارند.
۲-۷- اضطراب
کلمه Anxiety از کلمه لاتین Anxietas که به معنای ناآرامی میباشد، گرفته شده و به حساسیتهای جسمانی و روانی که در پاسخ به تهدید، اعم از حقیقی یا خیالی که به وسیله ارگانیزم ابراز و ایجاد میشود، اشاره میکند (فرجاد، ۱۳۷۴، ص ۱۷۶).
اضطراب یک حالت احساسی یا هیجانی است که از خصوصیات برجسته آن تولید یک حالت بیقراری و دلواپسی است و با اتفاقات زمان و شرایط مکان تناسب ندارد (معافی، ۱۳۷۰، ص۷).
به عقیده اکثر روانشناسان، اضطراب عامل اصلی و ریشه بسیاری از بیماریهای روانی است. فروید (به نقل از عظیمی، ۱۳۷۰، ص ۴۳۱) معتقد است که اضطراب نقطه حساس و اصلی کلیه واکنشهای عصبی و سرمنشأ تمام بیماریهای روانی است. در مکتب روانکاوی که فروید بنیانگذار آن میباشد، اضطراب نقش برجستهای دارد. فروید اضطراب را درد روانی نامیده است یعنی به همان صورت که اگر بدن دچار زخم، التهاب و بیماری گردد، اولین نشانه آن به صورت تب ظاهر میشود، اگر فرد از نظر روانی دچار مسئله و مشکل شود اولین نشانه آن به صورت اضطراب جلوهگر میشود. اضطراب هم علت محسوب میشود و هم معلول. یعنی علت بسیاری از بیماریهای روانی اضطراب است. همچنین هرگاه شخص با یک مسئله و مشکل روانی مواجه گردد که موجب به هم خوردن تعادل روانی وی گردد، احساس اضطراب میکند.
تا کنون تعاریف بسیاری از پدیده اضطراب توسط روانشناسان مختلف ارایه گردیده که اغلب این تعاریف در تظاهر جسمی و روانی اضطراب اتفاق نظر دارند، اما در علل بروز و ریشههای شکلگیری آن اختلاف عقیده دیده میشود. معمولاً افرادی که اضطراب را در زندگی روزمره و به طور معمول تجربه میکنند، علیرغم این که نمیتوانند علت و منشأ اصلی آن را تشخیص دهند، سعی میکنند اضطراب خود را به چیزی نسبت دهند، به هر حال این مطالب واضح است که دارا بودن یک شناخت هرچند اجمالی از پدیده اضطراب میتواند فرد را در جهت چگونگی برخورد با این پدیده یاری نماید.
انسان مضطرب قادر به حمله و تخریب منبع اضطراب نیست، در عین حال توان فرار از آن را هم ندارد. پاسخ اضطراب، غیر انطباقی است هرچند دروههای کوتاه اضطراب برای شخص بهنجار نیز روی میدهد (کاستلو[۶۴]، ۱۹۹۸، ص ۱۵۸).
از دیدگاه روانشناسی یکی از نشانههای افزایش برانگیختگی، اضطراب است. اضطراب، احساسی است که با درجات مختلفی از ترس و نگرانی شناخته میشود. اضطراب غالباً به عنوان یک مکانیزم یا سازوکار خود ایمنی در واکنش به موقعیتهای تهدیدکننده ظاهر میشود و معمولاً، سطح بالای برانگیختگی روانشناختی و فیزیولوژیکی که با اضطراب همراه است، زمینههای ترس را فراهم میآورد. تغییرات بوجود آمده در سطح برانگیختگی روانشناختی و فیزیولوژیکی، انسان را آماده میکند تا از منبع ترس گریخته و یا با خطر مبارزه کند. این پاسخ جنگ و گریز میتواند به شکلهای مختلفی ظاهر شود و الزاماً به پاسخ آشکاری چون دویدن و دور شدن از منبع خطر یا حمله فیزیکی به آن ختم نمیشود. غالباً، جنگ و مبارزه میتواند به شکلهای کلامی باشد و یا حتی در حالات چهره فرد بروز کند. مبارزه حتی میتواند به شکل درونی صورت گیرد. برای مثال، فردی که در یک موقعیت ترسناک قرار گرفته، ممکن است با رویا یا خیال پردازی درصدد فرار از این موقعیت برآید. اضطراب به منزله بخشی از زندگی انسان، در همه افراد و در حد اعتدالآمیز وجود دارد و در این حد به عنوان پاسخی سازش یافته تلقی میشود (دادستان، ۱۳۷۸).
در واقع اضطراب هشداری است که فرد را گوش بهزنگ میکند، یعنی به فرد هشدار میدهد که خطری در راه است و باعث میشود که فرد بتواند برای مقابله با خطر، اقداماتی انجام دهد، لذا موجب حفظ حیات میشود. اضطراب از پایینترین سطح به بالا، خطر وقوع صدمه جسمی، درد، بیپناهی، برآورده نشدن نیازهای اجتماعی یا جسمانی، خطر بروز مانعی در برابر ارتقای موقعیت یا منزلت فرد و سرانجام خطراتی را اعلام میکند که در برابر کلیت و یکپارچگی فرد وجود دارد (کاپلان و سادوک، ۱۳۸۰). بالعکس اضطراب مرضی نیز وجود دارد، چرا که اگر حدی از اضطراب میتواند مفید و سازنده باشد و اگر اغلب مردم اضطراب را تجربه میکنند، اما این حالت ممکن است جنبه مزمن و مداوم بیابد که در این صورت نهتنها نمیتوان پاسخ را سازش یافته دانست بلکه باید آن را به منزله منبع شکست، سازش نایافتگی و استیصال گسترده تلقی کرد که فرد را از بخش عمدهای از امکاناتش محروم میکند و طیف گسترده اختلالات اضطرابی را از اختلالهای شناختی و بدنی تا ترسهای غیرموجه و وحشتزدگی[۶۵] گسترده بهوجود میآورد (دادستان، ۱۳۷۸).
۲-۷-۱- تعریف اضطراب و اختلالات اضطرابی
ارایه تعریفی جامع و مانع برای اضطراب دشوار است. روانشناسان، جامعهشناسان و روانپزشکان هیچ کدام تعریف یکدیگر را جامع و مانع نمیدانند. بیشتر تحقیقات انجام شده در مورد اضطراب توسط روانشناسان صورت گرفته و از میان مشکلات عاطفی، بیش از هر ناراحتی دیگر به اضطراب پرداخته شدهاست (لینس[۶۶]، ۲۰۰۷).
اضطراب عبارت است از احساس فراگیری نگرانی و وحشت که از یک فکر یا خواسته واپس زده ناشی شدهاست. همچنین، اضطراب هشداری است جهت اعلام خطر به ارگانیسم که در سطح ناخودآگاه عمل کرده و خود را مجبور میسازد که مکانیسمهای ویژهای را بهکار انداخته تا در برابر تهییج غرایز مقاومت کند یا از میزان آن بکاهد (آذر و نوحی، ۱۳۸۰).
اضطراب معمولاً به عنوان احساس مبهم و نامطبوع ترس و تشویش تعریف میشود (ساراسون[۶۷]، ۱۹۹۶، ص ۳۶۰).
اضطراب یک هیجان انسانی بنیادی است که نشانگر عدم اعتماد به نفس یا یک حس تهدید حاصله از محیط است و البته یکی از رایجترین واکنشها در برابر استرس است (لینس، ۲۰۰۷).
اضطراب زمانی رخ میدهد که افکاری در مورد خطر، یا آسیب به ذهن فرد خطور میکند؛ این خطر و آسیب مربوط به چیزهایی میشود که فرد برای آنها ارزش قائل است. از اینرو افکار خودآیندی درباره خطر یا تهدید میتواند منجر به افزایش اضطراب شده و آن را تشدید کند (آهوقلندری، ۱۳۸۳). یکی از گستردهترین قلمروهای تحقیق در چند دهه اخیر، اضطراب و حوزههای وابسته به آن بودهاست. بررسیهای اخیر نشان دادهاند که اختلالات اضطرابی واجد بیشترین فراوانی در سطح کل جمعیت است که یکی از اشکال این اختلالات، اضطراب اینترنتی میباشد.
بنا به تعریف یکی از مراجع مهم اضطراب عبارت است از نگرانی پیشاپیش نسبت به خطرها یا بدبختیهای آینده، توأم با احساس بیلذتی با نشانههای بدنی تنش. منبع خطر پیشبینی شده میتواند درونی یا بیرونی باشد (دادستان، ۱۳۷۸). بررسیهای اخیر نشان دادهاند که اختلالات اضطرابی دارای بیشترین فراوانی در سطح کل جمعیت هستند، به طوریکه از هر چهار نفر یکی واجد معیارهای تشخیصی لااقل یک اختلال اضطرابی است. میزان شیوع این اختلال ۷/۱۷ درصد است. زنان با شیوع مادامالعمر ۲/۱۹ درصد، بیشتر ممکن است دچار یک اختلال اضطرابی شوند (کاپلان و سادوک، ۱۳۸۰).
۲-۷-۲- علایم اضطراب
علایم اضطراب را میتوان به صورت زیر توصیف کرد:

این مطلب را هم بخوانید :
بررسی رابطه بین فرهنگ سازمانی و توانمندسازی مدیران گروه‌های آموزشی از دیدگاه اعضاء ...

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

  1. علایم روانی اضطراب

احساس فشار و هیجان و سرانجام اینکه رویداد ترسناکی در شرف وقوع میباشد، احساس ناراحتی، غصه و نگرانی، عدم توانایی در آرامش عضلانی و آرام سازی طبیعی و زودرنجی، ناآرامی، ضعف تمرکز حواس و فقدان تفکر، خستگی و تحلیل عصبی، تحریکپذیری، بیخوابی ابتدایی (بیخوابی آغاز شب)، حملههای ترس و هراس و احساس ناامنی و درخودماندگی.

  1. علایم اجتماعی اضطراب

احساس نگرانی از برقراری ارتباط با دیگران، احساس ترس از فقدان کنترل، ابراز رفتارهایی که موجب جلب توجه میگردد، انزوا و کنارهگیری کردن، داشتن رفتارهای پرخاشگرانه و طلبکارانه.

  1. علایم ادراکی اضطراب

محو شدن ادراک، بیتوجهی در انتخاب، دقیق شدن روی جزئیات، عدم توانایی در یادگیری و ارایه استدلال، دمدمی مزاج بودن، تغییر رأی در مدت کوتاه، بیداری طولانی و حالت تدافعی داشتن.

  1. علایم جسمانی اضطراب

– سیستم قلبی- عروقی: افزایش ضربان قلب، تپش قلب، کاهش ضربان قلب و درد در ناحیه سینه؛
– سیستم تنفسی: افزایش دفعات تنفس، کوتاهی تنفس، خمیازه و آه کشیدن و احساس فشار در سینه؛
– سیستم گوارشی: تهوع و استفراغ، آروغ زدن، اسهال، شکم درد، بیاشتهایی و کاهش وزن؛
– سیستم ادراری: تکرار و افزایش دفعات ادرار و بیاختیاری در ادرار؛
– سیستم عضلانی و اسکلتی: احساس کوفتگی و درد، افزایش ضعف عضلات (کاپلان و سادوک، ۱۳۸۰).
۲-۷-۳- علایم اضطراب از دیدگاه کاپلان و سادوک
آگاهی از احساسهای فیزیولوژیک (تپش قلب، تعریق، تنگی قفسه سینه، لرزش زانوها و صدای مرتعش)؛
آگاهی از وجود عصبانیت و ترس؛ اضطراب ممکن است در نتیجه احساس شرم افزایش یابد.
بعضی از اینکه میفهمند دیگران متوجه اضطراب آنها شده یا اگر نشدهاند شدت آن را تشخیص دادهاند، دچار حیرت خواهند شد. علاوه بر آثار حرکتی و احشایی اضطراب، تأثیر آن بر تفکر، ادراک و یادگیری نباید از نظر دور بماند. اضطراب پیدایش گیجی و دگرگونی ادراک را نه تنها در ارتباط با زمان و مکان بلکه افراد و معنایی حوادث تسهیل میکند.
۲-۸- اضطراب اینترنتی[۶۸]
با حضور رایانهها و اینترنت و فناوری آنها در محیطهای علمی و آموزشی و حتی منازل، فضای کار و پژوهش دگرگون شدهاست. اما علیرغم این تحول و دگرگونی، دانشجویان، معلمان و حتی متخصصانی وجود دارند که بنابر دلایلی رایانه و قابلیتهای آن را طرد میکنند. بسیاری از آنها خود را همگام با سرعت پیشرونده فناوری روز نمیدانند و از کسب مهارتهای لازم به دلیل اضطراب و باورهای منفی و غیرمنطقی سرباز میزنند. پژوهشگران این حوزه معتقدند عامل اصلی بازدارنده در کار با رایانه و اینترنت را باید در اضطراب رایانه و اضطراب اینترنت جستجو کرد (غلامعلی لواسانی، ١٣٨١). امروزه اینترنت نقش مهمی را در رفتار اطلاعیابی افراد، خصوصاً دانشجویان بازی میکند. کاربرانی که اطلاعات را بر روی اینترنت جست وجو میکنند، ممکن است همانند کاربرانی که فقط به جست وجوی اطلاعات در کتابخانه میپردازند، رفتار نکنند، زیرا که تفاوتی در فعالیتهای فیزیکی این دو گروه از کاربران وجود دارد. کاربرانی که اطلاعات را در کتابخانه جست وجو می‌کنند، معمولاً از مکانی به مکانی دیگر حرکت میکنند و میتوانند رسانه اطلاعاتی را لمس کنند و ببینند، اما این مورد برای کاربران اینترنت وجود ندارد. برخی‌ از دانشجویان‌، اینترنت را محمل‌ امنی‌ جهت‌ انجام‌ تحقیق‌ و پژوهش‌ به‌ حساب‌ میآورند، اما برای‌ برخی‌ دیگر نشانههایی‌ از اضطراب‌ را فراهم‌ میآورد که‌ میتواند در استفاده‌ موفقیت‌آمیز آنها از اینترنت‌ تأثیری سوء بگذارد. این‌ اضطراب‌ اولیه‌ در استفاده‌ از رایانه و اینترنت می‌تواند منشأ ایجاد اضطراب‌ بیشتر برای‌ دانشجویان‌ و منجر به‌ استفاده‌ غیرمفید از آن‌ شود. اضطراب‌ اینترنتی‌ در بین‌ دانشجویان‌ یک‌ مسئله‌ عادی‌ محسوب‌ میگردد و مشخصات‌ این‌ احساس‌ عبارت‌ است‌ از: داشتن‌ احساس‌ منفی‌، از جمله‌ تردید، تنش‌، ترس‌ و نابسامانی‌ ذهنی‌ (خدیوی، ۱۳۸۳ ). بررسی میزان شیوع اضطراب رایانه و اینترنت نشان میدهد که آن را باید در جوامع جدی گرفت، به عبارت دیگر اضطراب رایانه و اینترنت مسأله نادر و کمیابی بهویژه در میان دانشآموزان و دانشجویان نیست، همینطور پیامدهای منفی اضطراب رایانه و اینترنت مانند کاهش عملکرد مطلوب افراد در محیط کاری بیانگر آن است که باید اقدامات جدی برای شناخت و رفع آن در جامعه به عمل آید.
۲-۸-۱- تاریخچه اضطراب اینترنتی