واکنشهای احساسی پیچیدهای است که در افراد بازخوانی میشود که رایانه را به عنوان یک تهدید شخصی تعریف میکنند.
اضطراب رایانه عبارت است از وجود هیجانهای منفی در هنگام کار با رایانه (درینینا[۱۴]، ۱۹۹۵).
اضطراب رایانه که در زمان استفاده از رایانه بوجود میآید، در حقیقت تصور استفاده از رایانه در آینده است و یک ویژگی شخصی یا رفتاری (درونی) نمیباشد (مثنوی، ۱۳۸۵).
اضطراب رایانهای به منزله یک سازه روانشناختی، امروزه توجه زیادی را به خود جلب کردهاست و به عنوان ترس از رایانه هنگام کاربرد آن یا بررسی امکان کاربرد رایانه، تعریف میشود. گروهی دیگر آن را شامل بیزاری، هراس، خصومت، و پرخاشگری به رایانه تعریف میکنند (احمدی ده قطبالدینی، ۱۳۸۸).
۱-۶-۴- اینترنت[۱۵]
اینترنت مجموعهای از هزاران شبکه رایانهای کوچک و بزرگ در سراسر جهان است که با استفاده از یک رشته پروتکلهای ارتباطی که در قالب نرمافزارها تهیه شدهاست، موجب تسهیل فرآیند تبادل اطلاعات در سطح جهان میگردد (شیری، ۱۳۷۸، ص ۶۵).
۱-۶-۵- خودکارآمدی[۱۶]
این واژه در حوزههای ویژهای نظیر رایانه به سرعت مورد توجه قرار گرفتهاست. خودکارآمدی، تأثیر مهمی بر شناخت، انگیزش و خلق افراد دارد. خودکارآمدی به انتظار و اعتماد افراد و به این موضوع اشاره دارد که عکس‌‌العملهایی که در مقابل پدیده‌ها و وقایع نشان می‌دهیم، می‌تواند تأثیر با اهمیتی داشته باشد.
 
 
خودکارآمدی رایانه به باورهای کاربران نسبت به تواناییهای خود برای انجام تکالیف خاص به کمک رایانه، اطلاق میشود و نشان دهنده قضاوت فرد از خود برای استفاده از رایانه است (احمدی ده قطبالدینی، ۱۳۸۸).
مفهوم خودکارآمدی درباره اهمیت افرادی است که می‌توانند با موفقیت، با موقعیت‌های دشوار رویاروی شوند. بیشتر دانش افراد درباره فرآیند و توسعه خودکارآمدی از پژوهش و نظریات باندورا[۱۷] ناشی می‌شود که خودکارآمدی را به معنای اعتقاد و قضاوت فرد نسبت به توانمندیها و مهارتهای خود جهت سازماندهی و انجام یک رشته فعالیتهایی که در موقعیت ویژه بدان نیاز است، تعریف میکند (باندورا، ۱۹۹۷، ص۸۴).
خودکارآمدی، توان سازنده‌ای است که بدان وسیله، مهارت‌های شناختی، اجتماعی، عاطفی و رفتاری انسان برای دست‌یابی به اهداف مختلف، به گونه‌ای اثربخش ساماندهی می‌شود.
کامپیو و هیگین[۱۸] (۱۹۹۵) معتقدند وقتی این تعریف در محدوده رایانه و اینترنت بهکار برده میشود به معنای”ً ادراک فرد نسبت به تواناییها و قابلیتشان در استفاده از رایانه و اینترنت در انجام تکالیف” تعریف می‌شود.
در این تحقیق منظور از خودکارآمدی، اعتقاد فرد نسبت به توانایی و مهارت خود در استفاده از اینترنت میباشد.
۱-۶-۶- سودمندی یا مفید بودن[۱۹]
سودمندی یا مفید دانستن بر اساس نظریههای انتظار به اعتقاد و باورهای فرد در فرآیند تصمیمگیری مرتبط است (فیشبن و آذجن، ۱۹۷۵). سودمندی “میزانی است که شخص اعتقاد دارد استفاده از سیستمی خاص، عملکرد کاری وی را افزایش میدهد” (دیویس[۲۰]، ۱۹۸۹، ص ۱۱۱).
۱-۶-۷- لذت بردن[۲۱]
به میزان لذت درک شدهای که فرد در کار با رایانه و اینترنت، صرف نظر از ارزشی که یک فناوری به عنوان یک ابزار دارد، اشاره میکند (دیویس و همکاران، ۱۹۹۲). در این تحقیق منظور از لذت بردن یعنی میزان لذتی که فرد در استفاده از اینترنت برای انجام فعالیتهای گوناگون از آن بهره میبرد.
۱-۶-۸- نگرش[۲۲]
واژه نگرش در فارسی معادل گرایش، ایستار، طرز تلقی و تمایل میباشد. طبق تئوری نگرش فیشبن[۲۳] و آذجن[۲۴]، نگرش عامل تعیین کننده و پیشبینی کننده رفتار محسوب میشود و زمانی که در حیطه فناوری اطلاعات به کار برده میشود، به صورت عقیده کاربر نسبت به عملکرد و شکل رفتار وی تعریف میشود (فیشبن و آذجن، ۱۹۷۵). به عبارتی دیگر، نگرش نسبت به استفاده از رایانه به احساس مثبت و منفی که کاربر نسبت به رفتار و عملکرد خود دارد، اشاره میکند (دیویس[۲۵] و همکاران، ۱۹۸۹، ص۱۱۸). همچنین احمدی ده قطبالدینی نگرش را حالت روانی پیچیدهای تعریف میکند که شامل باورها، احساسات، ارزشها و گرایشها برای عمل کردن به روشهای معین برای پذیرش چیزی یا ارزیابی کلی فرد از عملکرد رفتار خود است. نگرش نسبت به کاربرد فناوری به ارزیابی کاربر از درجه مطلوبیت بهکارگیری فناوری اطلاق میشود (احمدی ده قطبالدینی، ۱۳۸۸، ص ۹۰).
در اینجا منظور از نگرش، باور و عقاید کاربر نسبت به اینترنت که بر خرده مقیاسهای خودکارآمدی در استفاده از اینترنت، لذت‌بخش بودن اینترنت، اضطراب اینترنتی و مفید بودن اینترنت اشاره میشود.
۱-۷- جمع بندی
در فصل اول مروری اجمالی بر کلیات پژوهش صورت پذیرفت و سعی بر آن شد تا شناخت اولیهای نسبت به پژوهش بهدست آید، به همین منظور در این فصل کلیات پژوهش حاضر شامل بیان مسأله پژوهش، اهداف، اهمیت و ارزش پژوهش، و کاربرد آن بیان گردید. در تداوم فصل، پرسشهای پژوهش مطرح و تعریف اجزای مسأله بیان شد. در فصل دوم به ادبیات پژوهش به صورت مشروح و تحقیقات انجام شده در داخل و خارج پرداخته میشود.
فصل دوم
ادبیات پژوهش
مقدمه
در هزاره نوین شاهد تحولات شگرف فناوری و تأثیرات فرهنگی، اجتماعی، و حرفهای ناشی از آن هستیم. انقلاب الکترونیک، انفجار اطلاعاتی و انقلاب رایانهای تفاوتهای کمی و کیفی بسیاری را در جهان نسبت به گذشتهای نه چندان دور فراهم آورده و جهان را به کلیتی واحد نزدیک کردهاست. امروزه در جوامع گوناگون، اینترنت در حال تبدیل شدن به جزیی از زندگی روزمره مردم است (امیدوار و صارمی، ۱۳۸۱). رایانه و اینترنت و نفوذ گسترده آن در دنیای امروز باعث شده که آحاد انسانی به نحوی با این تکنولوژی درگیر شده و با آن سروکار داشته باشند. این تقاضای فزاینده برای بسیاری از افراد، با اضطراب و استرس همراه است. اضطراب رایانهای و اینترنت، نوع خاصی از اضطراب است که معمولاً در یک موقعیت خاص رخ داده و افرادی که مبتلا به این اضطراب هستند ممکن است ترسی از ناآشنایی، احساس ناکامی، خجالت و شرم، شکست و یأس و ناامیدی را تجربه کنند. در این فصل ابتدا در مورد اینترنت، تعریف و تاریخچه پیدایش آن، اینترنت و جامعه اطلاعاتی، کارکردها و کاربردهای آن، آمارهای جهانی استفاده از اینترنت، اضطراب به طور کلی و اضطراب اینترنتی به طور خاص، علایم و نشانه‌های خطر، بحث شده و در نهایت تحقیقات انجام شده در ایران و خارج مورد توجه قرار میگیرد.
۲-۱- اینترنت چیست؟
فناوری رایانه و اینترنت به طور وسیعی در جامعه گسترش پیدا کرده و با تمامی جنبههای زندگی از مدرسه تا محل کار، خدمات بانکی، خرید و فروش، پرداخت مالیات و حتی رأیگیری تلفیق شدهاست (شیلز و بهارمن[۲۶]، ۲۰۰۰). مهمترین تغییر ایجاد شده بهوسیله فناوری توسط مارشال مک لوهان[۲۷] در یک جمله خلاصه شده و آن تبدیل جهان به یک دهکده واحد است؛ بدین معنا که مردم نقاط مختلف در سراسر کره زمین به مثابه یک دهکده، امکان برقراری ارتباط با یکدیگر و اطلاع از اخبار و رویدادهای جهانی را دارند (شفیعی، ۱۳۸۶). امروزه اینترنت یک وسیله حیاتی برای بسیاری از مردم به شمار میرود. با وجود این و علیرغم امتیازها و قابلیتهای فراوان، اینترنت مشکلات جدی بسیاری ایجاد کرده است که از آن جمله میتوان به انبوهسازی و انفجار اطلاعات، ارایه تصاویر و مطالب نابهنجار و مشکلات محرمانگی اطلاعات اشاره کرد. با این حال دسترسی به اینترنت در سراسر دنیا، پدیدهای رو به گسترش است و هر روز تعداد بیشتری از افراد در زمره استفاده کنندگان اینترنت قرار میگیرند. در بین کاربران اینترنت، جوانان و دانشجویان بیشترین استفادهکنندگان هستند (معیدفر و همکاران، ۱۳۹۰). دانشجویان در مقایسه با سایر اقشار اجتماع به عنوان یکی از اصلیترین کاربران اینترنت محسوب می‌شوند، به طوریکه اینترنت به عنوان جزیی از زندگی روزانه آنان قرار گرفتهاست. دانشجویان به واسطه کارکردهای متنوع فناوری با انگیزههای متفاوتی، از اینترنت استفاده میکنند (پیو[۲۸]، ۲۰۰۳).
در قرن بیست و یکم، نگرش افراد نسبت به استفاده و یادگیری از طریق اینترنت، رشد اقتصادی و آموزشی یک جامعه را تعیین میکند (تسایی[۲۹] و همکاران، ۲۰۰۰). نگرش کاربران نقش مهمی در استفاده و یادگیری از اینترنت به منظور آموزش و یادگیری ایفا میکند (میلی تودوا و والیشن[۳۰]، ۲۰۰۰).
۲-۱-۱- اینترنت و اهمیت آن
اینترنت به عنوان پدیدهای اطلاعاتی و فناورانه پیوسته رو به گسترش است. اینترنت قویترین ابزاری است که تا کنون برای مبادلهی اطلاعات اختراع شدهاست. این مجموعه به هم پیوستهی رایانهها که به واسطهی خطوط تلفنی با هم مکالمه میکنند، بهویژه از چند سال پیش بهطور شگفتآوری رشد کردهاست. اینترنت مواردی مانند نرمافزار، موسیقی، تصاویر چند رسانهای، فیلم و متن را در شکل ابزارهای الکترونیکی در اختیار ما میگذارد. اینترنت امکان ارتباط پویا و باز را برای مکالمهی تعداد زیادی از مردم در یک زمان فراهم میآورد. این ابزار متشکل از صدها هزار شبکه خصوصی و عمومی، بزرگترین و پراستفاده ترین شبکه جهانی است که صدها هزار شبکه مختلف را در بیش از ۲۰۰ کشور دنیا بههم متصل ساختهاست.
با ظهور اینترنت، انقلابی گسترده در ارایه خدمات اطلاعرسانی رخ دادهاست، چنانچه تازهترین اطلاعات را میتوان به وسیله اینترنت، تقریباً بدون هیچ هزینهای برای میلیونها نفر در سراسر جهان ارسال نمود (الکساندر، ۱۳۸۳). اساساً، اینترنت را میتوان منشأ یکی از مهمترین تحولات عصر حاضر در عرصه ارتباطات دانست. اینترنت با قابلیت آسان و ارزان، تعداد زیادی از افراد را در مکانهای مختلف و در سراسر جهان بههم متصل کرده، در عین حال یکی از مناسبترین، سریعترین، و سادهترین راهها جهت ارتباط دوسویه میان سازمانها و کلیه افراد و نهادهای مختلف است (افشار و همکاران، ۱۳۷۸).
۲-۲- پیدایش اینترنت
ظهور اینترنت به دهه ۱۹۶۰ برمیگردد زمانی که دولت ایالات متحده آمریکا براساس طرحی موسوم به “آژانس تحقیق پروژه‌های پیشرفته[۳۱]” که در آن زمان برای کارکردهای دفاعی بوجود آمده بود، را اجرا نمود. طرح این بود که رایانههای موجود در شهرهای مختلف (در آن زمان چیزی بنام کامپیوتر شخصی وجود نداشت بلکه سازمانهای بزرگ و دانشگاهها و مراکز دولتی معمولاً دارای سیستمهای کامپیوتر بزرگ[۳۲] بودند) که هر کدام اطلاعات خاص خود را در آن ذخیره داشتند، بتوانند در صورت نیاز با یکدیگر اتصال برقرار نموده[۳۳] و اطلاعات را به یکدیگر منتقل کرده [۳۴]و یا در صورت ایجاد بستر مناسب اطلاعات را در حالت اشتراک[۳۵] قرار دهند. در همان دوران سیستمهایی بوجود آمده بود که امکان ارتباط بین کامپیوترهای یک سازمان را از طریق متخصصین همان سازمان فراهم مینمودند، بهطوریکه رایانههای موجود در بخشها یا طبقات مختلف با یکدیگر تبادل اطلاعات نموده و امکان ارسال نامه بین بخشهای مختلف سازمان را فراهم میکردند، اکنون به این سیستم ارسال پست الکترونیک [۳۶] میگویند. اما برای اتصال و ارتباط این شبکه‌های کوچک و پراکنده که هر کدام به روش و استانداردهای محلی کار میکردند استانداردهای جدید و مشخصی که همان پروتکلها[۳۷] هستند، توسط کارشناسان وضع شد. سرانجام درسال ۱۹۶۱ تعداد چهار کامپیوتر در دو ایالت مختلف با موفقیت ارتباط برقرار کردند و با اضافهشدن واژه نت[۳۸] به طرح اولیه، نام آرپانت[۳۹] برای آن منظور شد.
در دهه ۱۹۷۰ با تعریف پروتکلهای جدیدتر از جمله “TCP” که تا به امروز رواج دارد و نیز مشارکت کامپیوترهای میزبان[۴۰] بیشتری به آرپانت و حتی گسترش آن به برخی نواحی فراتر از مرزهای ایالات متحده، آرپانت شهرت بیشتری یافت، و ایده مذکور همراه با جزئیات بیشتر راجع به شبکه‌های کامپیوتری مطرح گشت تا اینکه طی سالهای پایانی دهه ۱۹۷۰ شبکه‌های مختلف تصمیم گرفتند به صورت شبکه‌ای با یکدیگر ارتباط بر قرار نمایند و آرپانت را بهعنوان هسته اصلی انتخاب کردند. بعدها در سال ۱۹۹۳ نام اینترنت[۴۱] روی این شبکه بزرگ گذاشته شد.
وب یا همان “www” که مخفف ” تار جهان گستر” [۴۲] می‌باشد توسط آزمایشگاه اروپایی فیزیک ذرات Cern بهخاطر نیاز آنها به دسترسی مرتب و آسان به اطلاعات موجود روی اینترنت ابداع گشت. در این روش اطلاعات به صورت مستنداتی صفحه‌ای[۴۳] بر روی شبکه اینترنت قرار گرفته و بهوسیله یک مرورگر وب[۴۴] قابل مشاهده هستند و هم اکنون کارکردهای بسیاری دارند. هر چند بعدها شبکه آرپانت در دوران تکامل خود به طور رسمی منحل گردید، اما این نقش به عنوان مجرای ارتباطی میان محققان و دانشمندان در شبکه با استفاده از پروتکل نظارت بر انتقال/ پروتکل اینترنت[۴۵] همچنان باقی ماند (شیری، ۱۳۷۸).

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir