۲-۲-۱- تاریخچه پیدایش اینترنت در جهان
با اینکه شبکه تکنولوژیهای جدید ارتباطی و اطلاعاتی در مجموع بنیانهای مادی شبکه مفهوم جامعه اطلاعاتی را تشکیل میدهند، بدون شک ظهور اینترنت و شبکه کاربرد عمومی آن از دهه ۱۹۹۰ را باید نقطه عطفی در تغییرات تکنولوژیک منجر به جامعه جدید دانست، به نحوی که در دهه ۱۹۹۰ اینترنت، جهان را دستخوش انقلابی کرد که تا قبل از آن بیسابقه بود. نظری اجمالی به تاریخچه اینترنت نشان میدهد که اولین بار ایده اینترنت را وزارت دفاع امریکا در سال ۱۹۶۹ به نام آرپانت[۴۶] ایجاد کرد (جونز[۴۷]، ۱۳۸۰).
از سال ۱۹۸۷ به بعد بنیاد ملی علوم کامپیوتر امریکا با اعطا کمکهای مالی به دانشگاههای این کشور در زمینه برقراری ارتباط با شبکه نقش مهمی جهت فراگیری دسترسی به اینترنت ایفا کرد، امکانی که در گذشته فقط در اختیار محدودی از پژوهشگران و مسئولین حکومتی قرار داشت. در سال ۱۹۹۰ با انحلال آرپانت، شبکه جهانی اینترنت پا به عرصه وجود گذاشت، در اروپا نیز از سال ۱۹۸۹ شبکه اروپایی اینترنت[۴۸] برای تضمین شبکه اینترنت شروع به فعالیت کرد، در ابتدای هزاره جدید ۲۵ درصد از مراکز اطلاعاتی اینترنت در اروپا مستقر هستند (محسنی، ۱۳۸۰). اطلاعات و دادهها بیانگر این موضوع است که “اندازه شبکه اینترنت از سال ۱۹۸۸ هر سال دو برابر شده است و این میزان رشد، بسیار بیشتر از میزان رشد شبکه رسانهای دیگر یا محصولات الکترونیکی مصرفی بوده است”، بهطوریکه طبق پیشبینیهای انجام شده تعداد بهرهگیران اینترنت در سال ۲۰۰۰، یک میلیارد نفر بوده است. هم اکنون برآوردهای آماری سایت آمار جهانی اینترنت نشان میدهد که بیش از یک و نیم میلیارد نفر به اینترنت دسترسی دارند (اسلوین، ۱۳۸۰).
۲-۲-۲- تاریخچه اینترنت در ایران
استفاده از اینترنت بهطور وسیعی در جوامع گسترش پیدا کرده و با تمامی جنبههای زندگی از جمله مدرسه، محل کار، خدمات بانکی و تجاری تلفیق شدهاست. در ایران نیز دهه نود میلادی قرن بیستم آغاز حرکت کشور برای پیوستن به خیل کشورهای متصل به شبکه جهانی بود. اولین پایهگذار اینترنت در ایران، مؤسسه تحقیقات نظری و ریاضیات است که در سال ۱۳۷۲ با اتصال ماهوارهای به اتریش، به اینترنت متصل گردید و خدمات اینترنت را در اختیار مشترکان قرار داد. در سال ۱۳۷۹ تعداد شبکههای اطلاعرسانی کشور بنا به گزارش مراکز اطلاعرسانی ۴۱ واحد بودهاست. در این سال تعداد قابل توجهی نیز در این عرصه به عنوان واسطه فعالیت ‌کردند و علاوه بر این مراکز اصلی، تعداد قابل توجهی از مراکز و سازمانها نیز دارای مراکز تخصصی و یا نیمه تخصصی بودند (محسنی، ۱۳۸۰). هر چند در مورد میزان تعداد بهرهگیران کشور آمار دقیقی وجود ندارد، ولی سایت جهانی اینترنت تعداد کاربران اینترنت را در دوران مذکور۰۰۰،۰۰۰،۲۳ نفر برآورد کرده است. در ایران قشر دانشگاهی جزء اولین پدیدآورندگان و کاربران اینترنت بوده و این وضعیت به اوضاع اینترنت در آمریکای شمالی و اروپا شباهت دارد. استفاده از اینترنت نیز در ایران بیشتر به ارسال نامههای الکترونیکی[۴۹]، انتقال فایل[۵۰]، و سیستم اعلانات الکترونیکی محدود میشود (برکهارت، ۱۳۷۸).
اینترنت در دهه هفتاد شمسی به ایران وارد شد، اما از آن به بعد، آمار کاربران اینترنت رشد بالایی را نشان میدهد؛ تحقیقات دهه اخیر نشان میدهد که ایران از نظر بهرهمندی از اینترنت در بین ۱۷۸ کشور جهان رتبه ۸۷ را دارد؛ که براساس طبقه‌بندی اتحادیه جهانی مخابرات جز کشورهای متوسط بهشمار میرود و ۳۵ درصد کاربران اینترنت را قشر جوان تشکیل داده، میانگین صرف شده برای اینترنت ۵۲ دقیقه در هفته بودهاست. (شفیعی، ۱۳۸۶).
گامهای بهرهجویی از اینترنت در کشور، در نخستین سالهای ظهور آن به قرار ذیل ترسیم شدهاست:
سال ۱۳۷۱: تعداد کمی از دانشگاه‌های ایران، از جمله دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه گیلان، توسط مرکز تحقیقات فیزیک نظری و از طریق پروتکل UUCP به اینترنت وصل شد تا با دنیای خارج، نامههای الکترونیکی رد و بدل کنند.
سال ۱۳۷۲: در سال ۱۳۷۲ هجری شمسی ایران نیز به شبکه اینترنت پیوست. نخستین رایانهای که در ایران به اینترنت متصل شد، مرکز تحقیقات فیزیک نظری در ایران بود. در حال حاضر نیز این مرکز یکی از مراکز خدمات اینترنت در ایران است. مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات، بهعنوان نهاد ثبت اسامی قلمرو (.ir) در ایران به رسمیت شناخته می‌شود. این قلمرو مشخّصه برای هویت ایران در فضای اینترنت تعیین شده است.
سال ۱۳۷۳: مؤسسه ندا رایانه تأسیس شد. پس از راه‌اندازی اوّلین بولتن بورد و در عرض نخستین سال بهره‌جویی از اینترنت، اوّلین وب سایت ایرانی داخل ایران را راه‌اندازی کرد. همچنین، این مؤسسه روزنامه همشهری را به زبان فارسی در اینترنت منتشر کرد، که اوّلین روزنامه رسمی ایرانی در وب محسوب میشود. در همین سال بهدنبال اتصال به اینترنت از طریق ماهواره کانادائی کد ویژن[۵۱]، مؤسسه ندا رایانه فعالیت بازرگانی خود را بهعنوان اوّلین شرکت خدمات اینترنتی آغاز کرد.
سال ۱۳۷۴: مجلس شورای اسلامی ایران تأسیس شرکت امور ارتباطات دیتا تحت نظر شرکت مخابرات ایران را تصویب کرد و مسئولیت توسعه خدمات دیتا در سطح کشور را بطور انحصاری در اختیار آن شرکت قرار داد.
سال ۱۳۷۷: پروژه یونیکد[۵۲] در ایران با قرارداد شورای عالی انفورماتیک و همکاری بنیاد دانش و هنر واقع در انگلستان و با نظارت و مدیریت فنی دانشگاه صنعتی شریف تحت عنوان «فارسی وب» آغاز شد. هدف پروژه این بود که با گنجاندن کامل و جامع الفبای فارسی در استاندارد یونیکد، نشر فارسی در کامپیوتر، مخصوصاً اینترنت و وب استاندارد شود و اصولاً مشکل قلم (فونت)‌های غیراستاندارد موجود در نرم افزارهای ایرانی حل شود (عطاران، ۱۳۸۳).
۲-۳- اینترنت و جامعه اطلاعاتی
مفهوم اینترنت در ادبیات علمی و کاربرد آن بیش از هر مفهوم دیگری با مفهوم جامعه اطلاعاتی پیوند خورده است. بحث درباره ظهور جامعه اطلاعاتی و ویژگیهای آن دستکم تا سه دهه پیش در ادبیات تحولات اجتماعی قابل پیگیری است. جامعه اطلاعاتی حاصل سازماندهی مجدد جامعه صنعتی حول محور اطلاعات و تکنولوژی ارتباطات است. شبکه فناوری ارتباطات و تکیه بیش از پیش فعالیتها بر اطلاعات، دانش و آگاهی تغییرات اساسی را بر ساختار پیشین جوامع صنعتی تحمیل کرده است. گستردگی و عمق این تحولات در عرصه‌های مختلف حیات فردی و اجتماعی بهگونهای با اندکی تسامح، مشابه تحولاتی است که پس از انقلاب‌ کشاورزی و سپس صنعتی در زندگی بشر رخ دادهاست (محسنی، ۱۳۸۰).
هر چند بحث درباره تحولات دورانساز و ورود بشر به دوران جدید از نیمه دوم قرن بیستم به بعد قابل پیگیری است، اما به جرأت میتوان گفت هیچکدام از تحولات بشری به اندازه ظهور در تقویت ایده جامعه جدید مؤثر نبوده است. مفاهیمی چون جامعه اطلاعاتی که الوین تافلر[۵۳] در کتاب موج سوم به این عنوان یاد میکند، جامعه دانشمحور، اقتصاد دانشمحور و نیز روالهای جهانی در دهههای اخیر مانند جهانی شدن و دموکراتیزاسیون، بدون تکیه بر ظرفیتهایی که ابزارهای جدید ارتباطی در کاهش فواصل زمانی، نسلی، مکانی و تاریخی میآورند، موضوعیت خود را از دست میدهند. چه این که، با نظر متفکرانی چون دانیل بل[۵۴] و پست مدرنها بپذیریم که بشر وارد جامعه و دوره جدیدی شدهاست، و چه با گیدنز[۵۵] موافق باشیم که دوران جدیدی را تداوم متعالی یا ناتمام مدرنیته میدانند، آنچه انکارناپذیر مینماید نقش اینترنت در آینده حیات فردی و اجتماعی انسانهاست. تحولاتی که متأثر از پیشرفت تکنولوژیهای اطلاعرسانی در کاهش فواصل جغرافیایی و افزایش آگاهی و دانش عمومی افراد بشر بهواسطه دسترسی آزاد به منابع و مجاری اطلاعات رخ داده، تمام حوزههای دانش بشری را در برگرفته است.
۲-۴- کاربردها و کارکردهای اینترنت
اینترنت به عنوان یک ابزار مفید و پویا، منبع گستردهی اطلاعات در سطح جهان برای برقراری ارتباط و انتقال دانش محسوب میشود و به طور کلی کاربردهای اینترنت را میتوان به دو دسته ارتباطی و اطلاعرسانی تقسیم کرد.
۲-۴-۱- کاربردهای ارتباطی
کاربردهای ارتباطی به پنج دسته قابل تقسیم است:
 
 
 
مکاتبه غیرهمزمان[۵۶]: در شرایطی که پهنای باند محدود باشد، میتوان از اینترنت به صورت وسیلهای ارتباطی اما غیر جستجوگر استفاده کرد. آموزش مکاتبهای با استفاده از فایل یا پست الکترونیکی مطالب را ارسال میکند و کنفرانس رایانهای شبیه به کلاسهای آموزش مکاتبهای انجام میشود؛ با این تفاوت که مواد آموزشی از طریق اینترنت ارسال و دریافت میشود (فیضی و رحمانی، ۱۳۸۳).
مکاتبه همزمان[۵۷]: همکاری از طریق اینترنت به صورت همزمان، مستلزم ارتباط در زمان واقعی میان شرکتکنندگان است. این ارتباط میتواند از طریق همایش مجازی، کنفرانسهای شنیداری، کنفرانسهای شنیداری- دیداری و بالاخره همکاری نرمافزاری صورت گیرد (احمدوند، ۱۳۸۱). نتایج و کلیه مطالب کنفرانسها و سمینارها و ملاقاتها چه به صورت زنده و چه از طریق ارتباطات درون خطی به آگاهی علاقهمندان میرسد. از این طریق صاحبنظران دیدگاههای خود را با هم تقسیم میکنند و مشارکت درون خطی آنها نشانگر قدرت اینترنت است (زمانی، ۱۳۸۱).
پست الکترونیک[۵۸]: پست الکترونیک همواره به عنوان پراستفادهترین ابزار در شبکه اینترنت، مورد توجه بوده است. پست الکترونیکی فرصتی را فراهم میآورد تا برای ارسال پیام به شیوهای متفاوت از روشهای مرسوم اقدام شود. در این سیستم ارتباطی، شخص میتواند پیام الکترونیکی را به صورت خودکار به تمامی شرکت‌کنندگان یا اعضای گروه خاصی ارسال نماید (شیری، ۱۳۷۸). این رسانه تبادل جدی اطلاعات را برای تحقیق مشارکتی و گفتگوهای مهم میسر میسازد (عطاران، ۱۳۸۳). از اینترنت و پست الکترونیک میتوان برای سرعت بخشیدن به انتشار اطلاعات و ارسال و دریافت آن، دستیابی به اطلاعات و منابع گوناگون علمی در اینترنت و هزینه نسبتاً کم برقراری ارتباط استفاده کرد (ابراهیمی، ۱۳۸۰).
گروههای گفتگو (چت رومها): گفتگوی زنده[۵۹] یکی از خدمات اینترنت است که افراد از طریق رایانه‌های خود در هر کشوری که باشند با یکدیگر به طور همزمان متصل شده و از طریق تایپ متون و انتقال صدا و تصویر به گفتگو میپردازند. فضایی که گفتگو در آن انجام میشود اتاق گفتگو نام دارد. در اکثر اتاق‌های گفتگو مکالمات حول یک موضوع از قبل تعیین شده انجام میشود (اسنل[۶۰]، ۱۳۷۹).
گروههای مباحثهای: گروههای مباحثه در حقیقت مجموعهای از کاربران شبکه هستند که برای بحث و گفتگو در مورد موضوعی خاص در محیط شبکه از ابزار پست الکترونیکی استفاده میکنند. معمولاً تشکیل گروه بحث با تمایل فردی خاص شروع میشود و با تعیین میزبان رایانهای مشخص، اعلان گروه بحث و نشانی آن میزبان تعیین شده، علاقهمندان به عضویت در گروه بحث الکترونیکی دعوت میشوند. شیوه کار در گروه بحث الکترونیکی مبتنی بر پست الکترونیکی است. هر کاربری که عضو گروه بحث میشود، نشانی پست الکترونیکی او در سیاهه اعضا ارسال میشود (حاجیزینالعابدینی، ۱۳۸۵). در واقع گروه مباحثه همانند انجمنهای حرفهای عمل کرده و محیطی را فراهم آورده که افراد دارای علایق مشترک به راحتی بتوانند سؤالها و دیدگاههای خود را درباره مسائل گوناگون حرفه خویش برای همگان مطرح ساخته و از نظرهای آنان سود ببرند. افراد گروه مباحثه ممکن است چند نفر در قالب یک گروه کوچک باشند که در زمینه موضوعی خاص تبادل نظر میکنند و یا گروه بسیار وسیعی در سطح منطقه، کشور و یا حتی در سطح جهان باشند (محمدی، ۱۳۸۱).
۲-۴-۲- کاربردهای اطلاعرسانی
از جمله امکانات اینترنت که موجب تسریع ارتباطات بشری و تبادل افکار گردیده، شبکه جهانی وب است (صابری و صدیقی، ۱۳۸۳). یکی از مزیتهای وب فراهم کردن دستیابی به منابع اصلی اطلاعات است. وب دستیابی به منابع یادگیری با کیفیت بالا، امکان برقراری ارتباط با افراد از طریق پست الکترونیک، و نیز اطلاع‌رسانی، تبادل نظر و تعادل فرهنگی و بینالمللی و یادگیری مشارکتی را ممکن میسازد (عطاران، ۱۳۸۳). از سال ۱۹۹۰، به دنبال اختراع وب، متن کامل مقالههای منتشر شده در مجلههای علمی به صورت الکترونیکی و دسترسی آزاد در اختیار پژوهشگران قرار میگیرد به صورتی که وب به یکی از مجراهای اصلی ارتباط علمی میان پژوهشگران تبدیل شدهاست (نوروزی، ۱۳۸۵). شبکه جهانی وب یکی از مهمترین ابزارهایی است که از آن به مثابه اصلیترین ابزار برای دسترسی به اطلاعات استفاده میشود.
۲-۴-۳- کارکردهای اینترنت
اینترنت همانگونه که بر سازمان و حیات اقتصادی جوامع تأثیر گذاشته، حیات فردی و روزمره افراد را تحت تأثیر قرار داده است. بسیاری از فعالیتهایی که افراد به واسطه اینترنت انجام میدهند در حیات روزمره نقش اساسی دارند و استفاده از اینترنت برای انجام آنها موجب تسهیل در انجام این فعالیتها شده است. اینترنت دارای کارکردهای گوناگونی است از جمله میتوان به کارکردهای آموزشی، سرگرمی، و خدماتی اشاره کرد:
تفریح و سرگرمیتفریح و سرگرمی از جمله کارکردهای اینترنت میباشد. اینترنت با ایجاد فضایی تفننی، بدیع و هیجانانگیز، چه مستقیم به واسطه ابزار برخط تفریح و سرگرمی و چه با بازیهای رایانهای و البته تفنن ساده و معمول وبگردی به همراه سرک کشیدن در گپهای مورد علاقه، گروههای اجتماعی مختلف با انگیزههای متفاوتی را مجذوب خود کردهاست که در این میان جوانان بیشترین استفادهکننده آن هستند (وتیل[۶۱]، ۱۹۹۷).
خدماتیاینترنت، امکان ارتباط راه دور، خرید اینترنتی، نامهنگاری، انجام معاملات و پرداخت صورت حسابها زندگی را برای افراد، ساده و راحت کردهاست. گستردگی کارکردهای اینترنت سبب شده که گروه‌های گوناگون، مؤسسات، سازمانها و نهادها و حتی افراد معمولی برحسب مورد و نیاز خود به این شبکه روی بیاورند و از آن استفاده برند. قابلیت مهم وب جهانی موجب شده تا بتوان همه چیز را درباره همه موضوعها از کسب اخبار، اطلاعات و یافتن شغل گرفته تا موضوعات جزیی مانند بلیط هواپیما، تدارکات اقامت در هتل، خرید و فروش اتومبیل، اطلاعات مربوط به انواع فروشگاهها، قیمت اجناس در آن جستوجو کرد (ابراهیمی، ۱۳۸۰).
۲-۵- محیطهای اینترنت
اینترنت نه فقط یک محیط، که چندین محیط محسوب میشود؛ اگرچه بین محیطهای گوناگون اینترنت همپوشی فراوانی وجود دارد، اما این محیطها از نظر برخی مشخصات بنیادین (که به هنگام تجربهی این محیطها بر رفتار ما اثر میگذارند) با یکدیگر تفاوت دارند:
نخستین محیط شبکه جهانی، وب است. از این محیط به عنوان گونهای کتابخانه یا قفسه مجلات استفاده میشود؛ جستجوهای علمی بخشی از این قسمت محسوب میشوند.
پست الکترونیکی به صورت یکی از محیطهای اینترنتی بسیار مهم برای کاربران درآمدهاست و در کنار وب به عنوان یکی از فناوریهای ضروری تلقی میشود. از این قابلیت جهت برقراری ارتباط با دوستان و خانواده استفاده میشود.
محیط دیگر در اینترنت، محیط بازی است، محیطهای مجازی که چندین عامل را با هم میآمیزند تا بین کاربران حس وابستگی قویتری را نسبت به مکان و جامعه ایجاد نماید.

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است