خ) خودپرداز با استفاده از جی. پی. آر. اس
بعضی از بانکها خودپردازهایی قابل حمل توسط یک کامیون ساخته‌اند. که در بعضی مراسم و نمایشگاهها و مانند آن شرکت داده و مقداری پول به مردم می‌دهند تا احتیاجات خود را توسط پول دریافت شده از خود پرداز خریداری می‌کنند. این خودپردازها از طریق ایستگاه ماهواره متحرک که در ایران یا خارج از ایران نصب شده است به مرکز بانک مرتبط می‌شوند. اگر چه راه‌حل در نهایت قراردادن پوز در همان اماکن فروش است. اما نصب خودپرداز در اماکن مورد نیاز مردم مانند پارکها، دانشگاهها، چهارراههای بزرگ و متوسط، مجتمع‌های ساختمانی و مانند آن بطور مستقل کاری پسندیده است و در خارج از ایران نیز رواج دارد.
استفاده از جی. پی. آر. اس، فقط محدود به خودپرداز و پوز نیست، دستگاه خودکار فروش نوشابه، تلمبه خودکار بنزین متصل به پوز، دستگاهای فروش خودکار انواع محصولات و مانند آنها نیز برای این کار مناسب هستند. در این موارد مشتری می‌تواند بدون نیاز به فروشنده یا اپراتور، با کارت بانکی خود خرید نماید.
د) بانکداری بر خط
بانکداری الکترونیک یا بر خط یا اینترنتی، عبارت است از فراهم آوردن امکاناتی برای کارکنان در جهت افزایش سرعت و کارایی آنها در ارائه خدمات بانکی در محل شعبه و همچنین فرآیندهای بین شعبه‌ای و بین بانکی در سراسر دنیا و ارائه امکانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری به مشتریان که با استفاده از آنها بتوانند بدون نیاز به حضور فیزیکی در بانک، در هر ساعت از شبانه روز (۲۴ ساعته) از طریق کانالهای ارتباطی ایمن و با اطمینان عملیات بانکی دلخواه خود را انجام دهند.
ذ) شتاب
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۳۸۱ با هدف ایجاد راه‌اندازی و راهبری سوئیچ ملی گامهای مؤثری در جهت تحقق اتصال شبکه پرداخت بانکها به یکدیگر و نهایتاً ایجاد زمینه برای انجام مبادلات بین بانکی به صورت الکترونیکی برداشته است. این تحولات باعث گردید تا با جدیت و همت شبکه بانکی، تمامی بانکهای کشور از طریق مرکز شتاب به عنوان نقطه اتصال میانی تمامی بانکها و مؤسسات اعتباری در شبکه الکترونیکی بین بانکی به تبادل تراکنش‌ها پرداخته و ایده شبکه واحد پرداخت را تحقق بخشند. سوئیچ ملی در فاز اول اتصال شبکه کارت بانکها و در فازهای بعدی تبادل کلیه تراکنش‌های بین بانکی شامل چکها، حواله‌ها و اوراق بهادار را مد نظر دارد. عضویت در مرکز مزبور تابع مقررات حاکم بر مرکز شتاب مصوب خرداد ماه ۱۳۸۱ می‌باشد. عملکرد مرکز شتاب در زمینه تسویه بین بانکی، رفع مغایرات، آمار عملکرد شبکه بانکی در زمینه کارت، خودپرداز، پایانه فروش و پایانه شعب از بخش آمار و داده‌های عملکرد قابل دسترسی می‌باشد.
شبکه شتاب مخفف «شبکه تبادل اطلاعات بانکی» است و منظور شبکه‌ای است که در آن بانکها به سوئیچ ملی اتصال می‌گردند و به این صورت تبادل اطلاعات مربوط به تراکنشهای بین بانکی فراهم می‌گردد. سوئیچ در این شبکه واسطه‌ای است مشتمل بر مجموعه‌ای از سخت‌افزار و نرم‌افزار و پایگاه داده‌ای که پیامهای مربوط به تراکنش‌ها را بین ابزارهای پذیرش و مقصد پذیرش تبادل می‌کند. تراکنش نیز به یک پیام الکترونیکی گفته می‌شود که بنا به تقاضای مشتری در یکی از درگاههای ارائه خدمات بانکی نظیر خودپرداز و یا پایانه فروش، ایجاد و به شبکه الکترونیکی بانکی ارسال می‌شود. هر گونه نقل و انتقالات مالی بصورت تبادل اطلاعات بانکی از طریق شبکه‌های مخابراتی را تراکنش گویند (نصیری و صدرحقیقی، ۱۳۸۴).
ر) مرکز شتاب
در این مرکز حق عضویت سالانه، میزان جرائم، هزینه‌های پردازش تراکنش برای دستگاههای خودپرداز، پایانه‌های فروش الکترونیکی، کارت‌خوان شعبه و سوئیچ شتاب را در ابتدای هر سال محاسبه و بعد از اخذ تأئیدیه از بانک مرکزی به اعضاء اعلام می‌نماید هزینه‌های فوق روزانه برای هر عضو جداگانه محاسبه می‌شود و به حساب وی منظور می‌گردد.
با استفاده از این شبکه مراجعه مشتریان به بانکها کاهش یافته و آنان می‌توانند خدمات بانکی را بعد از وقت اداری و در تمامی ساعات شبانه روز دریافت کنند، کاهش هزینه‌های ترافیکی، به حدأقل رساندن هزینه ارائه خدمات، خدمتی است که منجر به ایجاد آرامش و رضایت‌مندی مردم، بهینه‌سازی حتی مصرف سوخت و بسیاری از ظرفیتهای دیگر می‌شود و همچنین قدرت سرمایه‌گذاری را نیز افزایش می‌دهد. همچنین در خصوص مهمترین دستاوردهای استفاده از شبکه شتاب می‌گویند: «امروزه نمی‌توانیم مشتریان بانکها را به همان شیوه سنتی معطل فعالیتهای باجه‌ای کنیم، بانکداری الکترونیک یک خواسته منطقی برای مشتریان بانکها محسوب می‌شود از این رو نباید تردید کرد که بانکداری الکترونیک امروزه از خواسته‌های اصلی همه مشتریان بانکها است». به عبارت دیگر هر اندازه مراجعه شهروندان را درساعات خاصی به باجه‌های خاص و بانکهای محدود کاهش دهیم در عمل به جلب رضایت‌مندی و جذب نقدینگی و سرعت خدمات‌دهی کمک کرده‌ایم، ضمن اینکه از تراکم جمعیتی در شعب بانکها نیز کاسته می‌شود. گذشته از مزایای بی‌شمار استفاده از خدمات شبکه گسترده شتاب شاید بتوان به مقوله امنیت این سیستم به عنوان عمده‌ترین معایب آن یاد کرد. با استفاده از کارتهای هوشمند در شبکه شتاب مسائل و مشکلات امنیتی و سوء استفاده از این کارتها با شدت بیشتری به وجود می‌آید و شاید این موضوع هم اکنون یکی از معظلات عمده جوامع توسعه یافته است. به بیان دیگر شاید بتوان گفت دسترسی برخی افراد سودجو به طرق مختلف به کد بانکی آنها باعث برخی برداشتها و نقل و انتقالات غیرقانونی می‌شود و این دل نگرانی همواره در میان یکایک استفاده‌کنندگان کارتهای هوشمند حسابهای سپرده بانکی وجود دارد. تغییر رمز کارتهای هوشمند امکان سوء استفاده از این مقوله را به حدأقل می‌رساند (محمودی، ۱۳۹۰).
در این طرح بانک صادرکننده به ازای هر تراکنش POS و ATM در پایانه بانک دیگر مبالغی را به عنوان هزینه پرداخت می‌نماید که وجوه یاد شده به شرح ذیل به مبادی ذیربط پرداخت می‌شود:
ـ هزینه انجام یک تراکنش مربوط به POS
از دستگاههای عضو طرح شتاب برای بانک صادرکننده کارت در مجموع ۱۲۶۹ ریال است که از این مبلغ ۷۰۶ ریال به بانک پذیرنده و ۵۶۳ ریال به مرکز شتاب پرداخت می‌شود.
ـ هزینه انجام یک تراکنش مربوط به ATM
از دستگاههای عضو طرح شتاب برای بانک صادرکننده کارت در مجموع ۱۵/۱ مبلغ تراکنش است که از این مبلغ ۱/۱ مبلغ تراکنش به بانک پذیرنده پرداخت شده و ۰۵/۰ آن در صندوق مشاع نزد بانک مرکزی نگهداری می‌شود. موارد مصرف این صندوق هنوز به صورت مدون مشخص نیست و احتمالاً جهت پرداخت خسارات وارده به مشتریان طرح شتاب مانند مغایرت‌هایی که به نتیجه نرسیده‌اند، صرف خواهد شد. تصمیم‌گیری نهایی در این خصوص در دستور کار بانک مرکزی قرار دارد. با توجه به مطالب فوق باید بیان نمود که استفاده از خدمات سیستم شتاب برای بانکها و مؤسسات اعتباری می‌تواند محل مناسبی برای کسب درآمد باشد (نصیری و صدرحقیقی، ۱۳۸۴).
ک) ساتنا
با وجود افزایش نرخ کارمزهای خدمات بانکی، هنوز مشتریان بانکها ترجیح می‌دهند از خدمات حضوری در شعبه (سنتی) استفاده کنند. بر اساس بخشنامه مهرماه امسال بانک مرکزی، کارمزد خدمات بانکی با هدف فرهنگ‌سازی در بین مردم به جای استفاده از خدمات در داخل شعبه، از ابزارهای بانکداری الکترونیک استفاده کنند تا به این ترتیب استفاده از بانکداری الکترونیک در بین مردم گسترش یابد. یکی از این ابزارها، سامانه ساتنا (سامانه الکترونیکی تسویه ناخالصی آنی است که از آذرماه ۱۳۸۵ به منظور پوشش انتقالات بین بانکی الکترونیک راه‌اندازه شده و از شهریور ۱۳۸۶ تبادلات مشتریان بانکی به یکدیگر را نیز به انجام می‌رساند. مشتریان بانکی می‌توانند با استفاده از امکانات ساتنا بدون محدودیت مبلغ و بدون پرداخت کارمزد وجه را از یک حساب در یک بانک به حساب دیگر در بانکی دیگر منتقل کنند.
وجوه حواله شده ساتنا حداکثر تا پایان وقت اداری درخواست حواله به حساب مقصد واریز می‌شود و جایگزینی برای انواع چکهای رمزدار بین بانکی و اسکناس و چکهای مسافرتی است. با وجود اعلام و تشویق بانک مرکزی به استفاده مردم از سیستم ساتنا، آمار روزانه بانکها نشان دهنده ادامه روند سنتی ارائه خدمات به مشتریان است. آمار روزانه استفاده مردم از خدمات ساتنا در هفته گذشته در ۱۸ بانک و مؤسسه کشور فقط ۸ هزار و۸۳۲ است. به این معنا که هنوز مشتریان بانکها ترجیح می‌دهند کارمزدهای بالای خدمات بانکی را بپردازند.
یکی از مهمترین دلایل این مسایل به گفته مدیر اداره کل نظام پرداخت بانک مرکزی، آماده نبودن نرم‌افزارهای برخی شعب بانکها است. بنابراین، این امر باعث شده مشتریان این شعب مجبور به پرداخت کارمزدهای مصوب باشند. اما تا پایان هفته جاری، اکثر شعب بانکها به سامانه ساتنا متصل می‌شوند. وی معتقد است: برخی مشکلات مطرح شده از سوی مشتریان بانکها مبنی بر آنی نبودن ساتنا مربوط به خود بانکها است و نه سامانه ساتنا. این در حالی است که برخی مشتریان با انتقاد از افزایش یکباره نرخ کارمزدها، از عملکرد سامانه یا به گفته مدیرکل اداره نظامهای پرداخت، از عملکرد شعب ناراضی‌اند، یکی از مشتریان بانکی با انتقاد از اینکه چرا یکباره برخی از کارمزدها تا هفت برابر افزایش پیدا کرده‌اند، از وجود سیستمی به نام ساتنا اظهار بی‌اطلاعی کرد (کرد و همکاران، ۱۸، ۱۳۹۰).
حتی در پی مراجعه وی به شعبه بانک و درخواستش به منظور کسب اطلاع از سیستم ساتنا، یکی از کارمندان بانک نیز از چگونگی کار سامانه ساتنا اظهار بی‌اطلاعی کرد و گفت این سیستم هنوز در شعبه‌شان راه‌اندازی نشده است. جدا از همه کاستیهای فوق، برخی عملکرد شعب بانکها که در آمار عملکرد روزانه ساتنا در سایت بانک مرکزی منعکس می‌شود نیز حاکی از وجود مشکلاتی به عنوان نمونه بانکی با حدود سه هزار شعبه در سطح کشور دارای آماری عملکرد ساتنا به میزان صفر و یا ۴۱ بار در برخی روزها است. تقریباً آمار فوق در مورد اکثر بانکها صادق است و سامانه تسویه ناخالصی آنی برای بسیاری از مشتریان بانکها به معنای سامانه تسویه ناخالص آنی است که حتی به گفته یکی از این مشتریان آنی بودن در نظام بانکی به معنای سه روزه بودن تسویه است.
گ) سامانه حواله الکترونیک بین بانکی (سحاب)
کاربرد سامانه در شعب:
انتقال وجه کارتی با استفاده از امکانات مرکز «شتاب» (سحاب).
انتقال وجه حسابی از طریق سامانه تسویه ناخالص آنی (ساتنا).
سحاب چیست؟
سحاب سامانه‌ای است که به مشتریان بانک امکان می‌دهد با استفاده از کارت خود بتوانند به هر بانک دیگر عضو مرکز «شتاب» حواله کنند.
استفاده از سحاب هم در شعبه و هم در خودپردازها و هم در اینترنت بانک میسر است.
برای استفاده از خدمات «سحاب در شعبه» از دستگاه کارتخوان (Pin Pad) و منوی تحویلداری استفاده می‌شود. برای استفاده از خدمات «سحاب» در شعب، مشتری باید فرم مخصوص انتقال را تکمیل کند.
ویژگیهای سحاب:
– حواله‌های «سحاب» فقط با کارت امکان‌پذیر است.
– سقف حواله‌های «سحابی» از طریق خودپردازها واینترنت بانک برای هر کارت در هر شبانه روز معادل سی میلیون ریال است.
– سقف حواله سحابی «از طریق شعب برای هر کار در هر شبانه روز معادل یکصد و پنجاه میلیون ریال» است.
– برای انتقال از طریق «سحاب» کارمزد به شرح زیر از انتقال دهنده دریافت می‌شود:
تا مبلغ ده میلیون ریال: پنج هزار ریال
به ازای هر ده میلیون ریال اضافه دو هزار ریال به رقم فوق اضافه می‌شود.
سامانه حواله الکترونیک بین بانکی سحاب:
– امکان بررسی محدود مشخصات انتقال گیرنده پیش از عمل انتقال وجود دارد.
– انتقال به صورت آنی صورت پذیرفته و وجه بلافاصله به حساب انتقال گیرنده منتقل می‌شود.
– پس از انجام انتقال، نتیجه به صادر کننده دستور پرداخت اعلام می‌شود.
– تسویه بین بانکی از طریق مرکز «شتاب» و پس از تصفیه کلیه تبادلات روزانه مرکز مزبور صورت می‌گیرد.

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.