۲-۷- شاخصهای آزمایش شهر الکترونیک (آمادگی الکترونیکی)

کشورای در حال پیشرفت باید برنامه اجرای امتحان آمادگی الکترونیکی[۱] داشته باشن و برابر این برنامه آمادگی الکترونیکی خود رو مورد امتحان بذارن تا شکاف بوجود اومده بین خود و کشورای پیشرفته رو کم کنن و سیاست های خود رو در این مورد بررسی و بررسی کنن. می توان آمادگی الکترونیکی رو به توضیح زیر تعریف کرد:

  • اندازه آمادگی یه جامعه واسه حضور در اقتصاد دیجیتالی
  • اقتصاد

  • آمادگی جوامع واسه بهره مندی از نتیجه های فناوری اطلاعات و ارتباطات وحضور در دنیای شبکه ای

شکل ۷: نمودار ارتباطات بین دولت، شهر، شهرداری الکترونیکی با شهروند الکترونیک

[سند راهبردی شهر الکترونیک مشهد، ۱۳۸۱، ص ۳۰[

 

وقتی بحث از آزمایش شهر الکترونیک و بررسی اندازه آمادگی الکترونیک به میان میاد، نیازمند دسته ای از شاخصها هستیم که به کمک اونا بتونیم وضعیت یه شهر رو از دید “اندازه الکترونیکی شدن” در هر لحظه مورد پایش بذاریم. همونطور که تعریف شد، آمادگی الکترونیکی به معنی توانایی محیط (مثل سازمان، شهر، استان و کشور) در بهره گیری از امتیازات فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یه عامل مؤثر در رشد اقتصادی و پیشرفت منابع انسانی می باشه. عوامل مختلفی در تعیین آمادگی الکترونیکی مثل زیرساخت ارتباطی، منابع انسانی و چهارچوب سیاست ها و … موثر می باشن. آمادگی الکترونیکی می تونه به عنوان ابزاری جهت طراحی و برنامه ریزی روش هدف دار های پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات بکار گرفته شه هم اینکه آمادگی الکترونیکی می تونه به درک بهتر مشکلات و پتانسیل های پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات کمک کنه.

مشکلات

از سال ۲۰۰۰ هم جهت با استفاده بهتر فناوری اطلاعات و ارتباطات، موسسات، شرکت ها و مراکز جور واجور در سراسر جهان تحقیقات گسترده ای رو انجام داده ان تا ابعاد و معیارهای آمادگی الکترونیکی رو مشخص کنن. در سال ۲۰۰۰ دانشگاه های مری لند، هاروارد، موسسه تحقیقاتی مک کانل، بانک جهانی، سازمان ملل و اتحادیه جهانی مخابرات تحقیقاتی واسه امتحان آمادگی الکترونیکی شروع کردن و معیارهایی رو واسه این کار تعریف کرده ان. با در نظر گرفتن این معیارها، مدل هایی هم ارائه شده. در ادامه بعضی از معروف ترین مدل ها گفته شده ان. [[bridges, 2005, p17

  • مدل CID

Harvard University’s Center for International Development (CID)’s Readiness for the Networked World

  • مدل APEC

Asian Pacific Economic Cooperation’s (APEC)’s E-Commerce Readiness Assessment

  • مدل CSPP

Computer System Policy Project’s (CSPP)’s Readiness Guide for Living in the Networked World.

  • مدل McConell

McConnell International’s Risk E-Business: Seizing the Opportunity of Global E-Readiness

  • مدل Mosaic

Mosaic’s Global Diffusion of the Internet Project

  • مدل WITSA

WITSA’s International Survey of E-Commerce

  • مدل CIDCM

CIDCM’s Negotiating theNet Model

  • مدل EIU

The Economist Intelligence Unit (EIU): E-Business Readiness Rankings

در جدول ۱ امتیازات نسبی و خصوصیات بعضی از این مدل ها ارائه شده.

 

جدول ۱: مقایسه مدلهای جور واجور امتحان آمادگی الکترونیک

[[bridges, 2005, p18

 

دیجیتال

موشکافی

وسیله/مدل هدف تمرکز معیارهای امتحان متدولوژی نتیجه آزمایش
CSPP کمک به افراد و اجتماعات جهت تعیین چگونگی مشارکت در دنیای شبکه ای اندازه رواج اتحاد ICT ۱٫ زیرساختها پرسشنامه/ اطلاعات آماری تشخیصی
۲٫دسترسی
۳٫برنامه های کاربردی و خدمات
۴٫اقتصاد
۵٫توانمندسازها
CID آزمایش عوامل تعیین کننده اندازه آمادگی شبکه ای یه کامل در دنیای در حال پیشرفت اندازه رواج اتحاد ICT ۱٫توانایی دسترسی پرسشنامه/ اطلاعات آماری تشخیصی
۲٫یادگیری
۳٫جامعه
۴٫اقتصاد
۵٫سیاست
APEC کمک به دولتا واسه پیشرفت  سیاستای متمرکز خودشون، برابر با محیط خاص خود ، واسه پیشرفت سالم تجارت الکترونیک آمادگی جهت تجارت الکترونیک ۱٫فناوری و زیرساخت های اساسی پرسشنامه/ اطلاعات آماری تشخیصی و تجویزی
۲٫دسترسی به خدمات شبکه
۳٫استفاد از اینترنت
۴٫پیشرفت ها وتسهیلات
۵٫مهارت ها و منابع انسانی
۶٫وضعیت اقتصاد دیجیتالی
McConnell آزمایش آمادگی الکترونیکی اقتصاد مالی یا « ظرفیت مشارکت در اقتصاد دیجیتالی جهانی » آمادگی جهت اقتصاد دیجیتالی ۱٫توانایی اتصال اطلاعات آماری/ بهترین فعالیتا/ موشکافی تاریخی توصیفی/ تشخیصی
۲٫رهبری الکترونیکی
۳٫امنیت اطلاعات
۴٫سرمایه انسانی
۵٫فضای کار و کاسبی الکترونیکی
Mosaic اندازه گیری و موشکافی اندازه رشد اینترنت در سر تا سر جهان وضعیت اینترنت تو یه کشور ۱٫یاد گرفتن با نفوذ اطلاعات آماری/ بهترین فعالیتا/ موشکافی تاریخی توصیفی
۲٫پراکندگی جغرافیایی
۳٫اندازه جذب بخشها
۴٫زیرساخت های ارتباطات
۵٫زیرساخت های سازمانی
۶٫اندازه پیچیدگی استفاده
WITSA کشف اندازه و چگونگی آگاهی شرکتای تجاری و مصرف کنندگان از تجارت الکترونیک تجربیات مستقیم شرکتا در تجارت الکترونیک و دیدگاه های اونا در مورد مشکلات EC ۱٫اعتماد مشتری پرسشنامه/ اطلاعات آماری تشخیصی
۲٫تکنولوژی
۳٫نیروی کار
۴٫ساست عمومی
۵٫مالیت
۶٫فرایندهای کار و کاسبی
۶٫هزینه ها
۷٫نگاه مصرف کنندگان
CIDCM کمک به پیشرفت نفوذ ICT در کشورای در حال پیشرفت مذاکرات میان بازیگران اصلی پیشرفت اینترنت کشور ۱٫پیش زمینه و گذشته اطلاعات آماری/ بهترین فعالیتا/ موشکافی تاریخی/ مصاحبه توصیفی
۲٫بازیگران کلیدی پیشرفت اینترنت
۳٫هدف ICT و پیشرفت اینترنت
۴٫مذاکرات میان بازیگران اصلی
۵٫پیشرفت اینترنت کشور
EIU آزمایش عوامل تعیین کننده اندازه آمادگی شبکه ای یه کامل در دنیای در حال پیشرفت آمادگی جهت تجارت الکترونیک ۱٫زیرساخت فناوری و ارتباطی پرسشنامه/ اطلاعات آماری تشخیصی و تجویزی
۲٫محیط تجاری و کسب وکار
۳٫یکی بودن مشتری و کار و کاسبی
۴٫محیط قانونی و سیاسی
۵٫زیرساخت فرهنگی اجتماعی
۶٫پشتیبانی و خدمات الکترونیکی

 

مدل CID ارائه شده به وسیله دانشگاه هاروارد یکی از اولین مدل های بکار گرفته شده واسه امتحان آمادگی الکترونیکیه. مزیت اصلی این مدل ساده بودن و در دسترس بودن راهنمای اون هستش که در ملحق شد آورده شده. طی این مدل آمادگی الکترونیکی به شکل پنج مؤلفه و تعداد زیادی شاخص تعیین می شه.

جدول ۲: مؤلفه ها و شاخص های بکار گرفته شده در مدل CID

[[bridges, 2005, p15

عامل شاخص ها
۱

 

شبکه و زیرساخت ·            ساختار اطلاعات·            دسترسی به اینترنت

·            هزینه خدمات مخابراتی

·            سرعت و کیفیت شبکه اینترنت

·            سخت افزار و نرم افزار

·            خدمات پشتیبانی

۲ آموزش و نیروی کار ·            دسترسی مدارس به ICT·            بهبود آموزش به وسیله ICT

·            پیشرفت نیروی کار ICT

۳ ICT  در جامعه ·            شامل در رابطه·            کاربردICT   در زندگی روزمره

·            کاربرد ICT در محل کار

·            رابطه مردم با اینترنت

۴ تجارت و دولت الکترونیکی ·            تجارت الکترونیکی (B2C)·            تجارت الکترونیکی (B2B)

·            دولت الکترونیکی

·            امکانات اشتغال در  ICT

۵ قوانین و مقررات مبادلات الکترونیکی ·            قوانین و مقررات حاکم بر ICT·            رابطه و مخابره تلفنی و قانون ها

 

هم اینکه برابر مستندات سند راهبردی شهر الکترونیک مشهد، واسه آزمایش شهر الکترونیک و اندازه آمادگی الکترونیکی شهر مشهد از چهار دسته شاخص به توضیح زیر استفاده شده. [سند راهبردی شهر الکترونیک مشهد، ۱۳۸۱[

  • شاخص های عمومی (آزمایش زندگی الکترونیکی)
  • شاخص های زیرساخت های الکترونیکی
  • شاخص های زیرساخت های کار و کاسبی الکترونیکی (سازمان الکترونیکی)
  • شاخص های زیرساخت های دولت الکترونیکی

با در دست داشتن شاخص‏های فوق و به کار گیری آمار و اطلاعات موجود در هر کدوم از موارد فوق می‏توان به تحلیل وضعیت موجود شهر الکترونیک پرداخت. ذکر این نکته الزامیه که رشد شاخص‏هایی که در جداول زیر به اونا اشاره شده می‏بایست به صورت همزمان و برابر صورت پذیرد، پس اگر در یکی یا چند مورد از شاخص‏های فوق پیشرفت خوبی حاصل شده باشه اما در مورد بقیه شاخص‏ها بازم دچار عقب‏افتادگی و کمبود باشیم، امکان پیشرفت شهر الکترونیک وجود نداره. چون تحقق شهر الکترونیک لازمه اینه که همه شاخص‏های فوق در حد قابل قبولی قرار گرفته باشن.

 

۱- شاخص‏های عمومی (آزمایش زندگی الکترونیک) [سند راهبردی شهر الکترونیک مشهد، ۱۳۸۱[

بخش توضیح شاخص
اتصال به اینترنت درصد نفوذ رایانه و اینترنت ·        نسبت گوشی موبایل·        نسبت اتصال به اینترنت

·        نسبت پهنای باند

·        نسبت آموزشای الکترونیک

·        درصد اتصال مدارس به اینترنت

·        نسبت پهنای باند مدارس

·        درصد دسترسی زنان خونه دار به اینترنت

·        دسترسی لوازم شبکه عمومی

توسعهتجارت الکترونیک سطح کاربرد تجارت الکترونیک ·        درصد معاملات تجارت الکترونیک·        اندازه به کار گیری پرداخت الکترونیک

·        اندازه به کار گیری بانکداری الکترونیک

·        درصد به کار گیری کارتهای اعتباری

 

۲- شاخص های زیرساختهای الکترونیکی [سند راهبردی شهر الکترونیک مشهد، ۱۳۸۱[

بخش توضیح شاخص
شرایط اجتماعی و فرهنگی سطح آموزش و تحصیل و درجه قبول نوآوری و خطر ·        درصد بیسوادان·        سطح میانگین آموزش عمومی

·        درجه آزادی سیاسی

·        کیفیت مدارس عمومی و خصوصی

·        درجه آزادی رسانه ها

منابع انسانی

 

درصد کارگران فکری و آمادگی اونا ·        نسبت کارشناسان فناوری اطلاعات به کل شاغلین·        نسبت کارشناسان مهندسی به کل شاغلین

·        سطح رضایت سازمان از متخصصین فناوری اطلاعات

·        نسبت آموزش فناوری اطلاعات به کارکنان

قوانین و مقررات توانایی اطمینان پروسه های روی خط و اطلاعات موجود روی شبکه ·        تلاش واسه حفظ حریم شخصی الکترونیک·        تلاش واسه جلوگیری از جرائم کامپیوتری
زیرساخت

فناوری ارتباطات و اطلاعات

 

دسترسی به سیستمای ارتباطی ·        پتانسیل پیشرفت خدمات تلفنی·        نسبت تلفنای ثابت به ۱۰۰۰ نفر

·        نسبت تلفنای همراه با ۱۰۰۰ نفر

·        نسبت میزبانای وب به ۱۰۰۰ نفر

·        درصد قطعی تلفن

·        هزینه و کیفیت خدمات مخابراتی

 

۳- شاخصهای زیرساخت های کار و کاسبی الکترونیکی (سازمان الکترونیک) [سند راهبردی شهر الکترونیک مشهد، ۱۳۸۱[

بخش توضیح شاخص
پشتیبانی خدمات الکترونیک بلوغ و در دسترس بودن صنایع خدمت اینترنتی افقی و عمودی(درگاه، میزبانی وب، ASP،ICP، مشاوره تجارت الکترونیک و چیزای دیگه ای به جز اینا) ·        موجود بودن خدمات اطلاع رسانی حرفه ای·    علم بر قابل اجرا بودن اجناس نرم افزاری

·    رقابت در میدون صنایع نرم افزاری و خدمات اطلاع رسانی

·    علم بر کیفیت و قیمت خدمت به موجب رقابت در بازار ارتباطات

·    علم بر کیفیت و قیمت اتصال به موجب رقابت در بازار ISP

اتصال به اینترنت اندازه اتصال به شبکه و سطح عملیات الکترونیک ·    اندازه مالکیت لوازم شبکه ای سازمان ها·    اندازه اتصال سازمانها به شبکه

·    اندازه توانایی دسترسی وسیع به سازمانها

·    اندازه ایجاد وب سایتهای سازمانها

·    اندازه ایجاد اینترانت سازمانها

·    سرمایه گذاری روی لوازم مربوط به ICT

·    نسبت متخصصهای ICT به کل کارکنان

·    سرمایه گذاری روی آموزش مهارتهای مربوط به ICT

یاد گرفتن تجارت الکترونیک سطح برنامه های کاربردی تجارت الکترونیک ·        معاملات تجارت الکترونیک از نوع B2B (اندازه تدارک روی خط+ معاملات روی خط)·        سطح برنامه های کاربردی اینترانت سازمانها

·        محبوبیت سرمایه گذاری روی اینترنت

·        اتخاذ سیستمای پرداخت اینترنتی

·        سطح برنامه های کاربردی بازاریابی و فروش برخط

 

۴- شاخص‏های زیرساختهای دولت الکترونیک [سند راهبردی شهر الکترونیک مشهد، ۱۳۸۱[

بخش توضیح شاخص
اتصال به اینترنت سطح خدمت و مدیریت دولت الکترونیک ·        اثر ارتقا برنامه کاربردی ICT·        اندازه خدمات عمومی بر خط

·        اندازه ایجاد سایت دولت

·        اندازه دسترسی وسیع به دپارتمانها/بنگاها

·        اندازه اتصال به اینترنت واسه ادارات دولتی

·        اندازه تعاملات شبکه ای بین دولت و سازمانها

رهبری الکترونیک سیاست دولت بمنظور ارتقا جامعه الکترونیک و سطح هماهنگی بین دولت و بخش خصوصی ·        اولویت و اهمیت سیاست دولت در مورد ICT·        سطح سرمایه گذاری سازمانهای پشتیبانی کننده روی ICT (اندازه سرمایه گذاری یا شاخص‏های دیگه)

·        تشویق سازمانها به سرمایه‏گذاری روی ICT (شاخصهای کاهش یا عفو مالیات)

·        اهتمام به آموزش تخصصهای ICT لازم

 

۲-۸- زیرساخت الکترونیک

تحقق شهر الکترونیکی بدون ایجاد زیرساخت های الکترونیک و بسترسازی مناسب امکان پذیر نخواد بود. ابعاد جور واجور شهر الکترونیکی که در بخش های گذشته در رابطه با اونا صحبت شد، همه بر اساس زیرساخت الکترونیکی هستن. در شکل ۸  این واقعیت نشون داده شده.

.

شکل ۸: مدل مفهومی ارتباطی زیرساخت الکترونیک با بقیه اجزای شهر

                         [طرح کامل ICT همدان، ۱۳۸۴، ص ۸۷]

 

از دیدگاه خدمات الکترونیکی، تا وقتی که زیرساخت الکترونیک در سطح شهر پیشرفت پیدا نکنه امکان سرویس دهی الکترونیکی وجود نخواد داشت. در شکل ۹ تلاش شده در مکعبی سه بعدی این موضوع به تصویر کشیده شه. تو یه بعد خدمات الکترونیکی، در بعد دیگه شهر الکترونیکی و در بعد سوم زیرساخت الکترونیک قرار داده شده.

زیرساخت الکترونیک لازم در سطح شهر رو می توان به دو دسته کلی زیر تقسیم بندی کرد [طرح کامل ICT همدان، ۱۳۸۴[:

  • زیرساخت فنی لازم
  • زیرساخت غیرفنی لازم

کلا زیرساخت فنی لازم رو می توان به صورت زیر تقسیم بندی کرد:

  • زیرساخت کانال های دسترسی
  • زیرساخت شبکه های ارتباطی
  • زیرساخت لوازم سخت افزاری
  • زیرساخت نرم افزاری
  • زیرساخت امنیت
  • زیرساخت مرکز داده

کلا زیرساختهای غیر فنی لازم عبارتند از:

  • معماری کار و کاسبی
  • ساختار مدیریت فناوری اطلاعات و ارتباطات
  • آموزش و فرهنگ سازی نیروی انسانی

شکل ۹: مدل مفهومی رابطه زیرساخت، خدمات و شهر الکترونیکی

                                                        [مؤلف]

 

در شکل ۱۰ بسترهای مهم در زیرساخت الکترونیک، خدمات و شهر الکترونیکی از زاویه دولت و کار و کاسبی الکترونیکی نشون داده شده.

شکل ۱۰: بسترهای مهم زیرساخت الکترونیک

[طرح کامل ICT همدان، ۱۳۸۴، ص ۸۲]

[۱] e-Readiness

[۲] Knowledge Workers

[۳] Internet Content Provider

[۴] E-Leadership