پایان نامه درمورد چرخه عمر، عرضه و تقاضا

قرارمي گيرند.نظريه هاي سيستم ها، ديدگاههاي هستند که پديده ها را تشريح مي کنند و براي اداره سيستم ها بکار گرفته مي شوند. بنابر اين مدل ها در ابتدا توصيفي، سپس تشريحي و در نهايت پيش بيني کننده اند؛ بنابر اين مدل ها، پي ريزي و سازه هاي نظريه ها را تشکيل مي دهند(گتز، ۱۹۸۶: ۲۹-۲۲).

نمودار ۲-۲: مدل سيستم هاي ترکيبي براي برنامه ريزي و نظريه هاي گردشگري (گتز، ۱۹۸۶: ۲۹).

۲-۴-۵-۱)مدل سيستمي گردشگري مقصد
از بين رويكرد هاي مطالعاتي در گردشگري، رويكرد سيستمي رويكردي كامل تر به نظر مي رسد. درك گردشگري به مثابه يك سيستم، رويكرد جامعي براي شناخت اين پديده خواهد بود؛ پديده اي كه متشكل از اجزاي مختلف از جمله مؤسسات تجاري، گردشگران، جامعه و محيط است (کاظمي، ۱۳۸۵: ۳۵-۳۴). مدل سيستمي گان در صنعت گردشگري در تصوير زير نشان داده شده است. ملاحظه مي شود كه كارآفريني يكي از عناصر موجود در اين سيستم است (گان، ۲۰۰۲: ۵).

نمودار ۲-۳: مدل سيستمي گردشگري مقصد گان (گان، ۲۰۰۲: ۵)

گان اهميت اين مولفه را اينگونه توضيح داده است: از آنجا كه گردشگري يك صنعت پويا است، نيازمند كارآفريناني است كه فرصت هاي توسعه جديد و روش هاي خلاق مديريت توسعه موجود را كشف نمايند. توانايي كشف فرصت ها، تأمين منابع مالي مورد نياز ، شناسايي اماكن و سايت هاي برتر، استخدام طراحان به منظور توسعه فيزيكي، تأمين منابع انساني مورد نياز براي مديريت تاسيسات فيزيكي و خدماتي جهت توسعه گردشگري بسيار مهم مي باشد. در كشورهاي توسعه يافته كارآفريني بخشي از فرهنگ محسوب ميشود و نبود اين عامل در بسياري از كشورهاي توسعه نيافته به عنوان يك نقص اساسي، توسعه فعاليت هاي گردشگري را با مشكل مواجه مي سازد (گان، ۲۰۰۲: ۵).
۲-۴-۵-۲)مدل كارآفريني و توسعه مقصد گردشگري
در ادبيات گردشگري مراحل توسعه مقصد گردشگري، توجه بسياري از محققان را به خود جلب كرده است. به عنوان مثال مدل چرخه حيات مقصد باتلر براي توضيح مراحل تكامل مقاصد به كار برده شده است (راسل و فالكنر، ۲۰۰۴ ). مدل چرخه عمر مقصد اقتباسي از مدل چرخه عمر محصول است كه منحني S شكلي است و با دو بعد زمان و تعداد گردشگران (رشد گردشگري) شناخته مي شود. در واقع مقاصد گردشگري سبدي از محصولات و تجربيات گردشگري را ارائه مي كنند و بنابراين مي توانند الگويي مشابه با اين رفتار را داشته باشند. معمولاً فازهاي كشف، مشاركت، رشد، استحكام، ركود و افول در مورد چرخه عمر مقاصد شناخته شدهاند (ويرماري، ۲۰۰۶: ۲۹- ۲۷).

نمودار ۲-۴: مراحل چرخه عمر مقصد گردشگري(باتلر، ۱۹۸۰؛ ويرماري، ۲۰۰۶: ۲۹ ).

۲-۴-۵-۳) مدل باتلر چرخه زندگي مقصد
باتلر مدل خود را در سال ۱۹۸۰ با توجه به تحقيقاتي که در زمينه توسعه گردشگري انجام داد با عنوان “چرخه زندگي مقصد ” ارائه داد. او براي توسعه گردشگري مراحل مختلفي را بر مي شمرد که در شکل زير نشان داده مي شود (نمودار ۲-۵) (هال و پيچ، ۲۰۰۲: ۶).

نمودار ۲-۵: چرخه زندگي مقصد مدل باتلر (هال و پيچ، ۲۰۰۲: ۶).

۱ـ اولين مرحله در فرآيند توسعه گردشگري مر حله ” کشف” است. باتلر عقيده دارد كه براي يك شهر تعداد معدودي گردشگر وجود دارد و اثرات اقتصادي گردشگري كم است. تعداد گردشگران به اندازه اي نيست كه سبب فراهم آوردن امكانات خاصي باشد، زيرا عوائد دريافتي كم است. ارتباط گردشگري با اقتصاد محلي بسيار كم است و افراد محلي، منطقه خود را در كنترل خود دارند. ارتباط با گردشگران معمولاً صميمي است و با آنها به عنوان مهمان افتخاري رفتار مي شود. اين مرحله، مرحله كشف ناميده مي شود. فعاليت گردشگري به صورت رسمي وجود ندارد و در حاشيه قرار مي گيرد. در اين مرحله گردشگران معمولاً ناگزير به تطبيق خود با شرايط محلي هستند (هال و پيچ، ۲۰۰۲: ۶).
۲ـ به عنوان مرحله ” وارد عمل شدن ” ناميده مي شود. اين مرحله افزايش فعاليت هاي گردشگري است. در اين مرحله تعداد گردشگران شروع به افزايش مي كند. در اين مرحله معمولاً گردشگران مدت اقامت كوتاهتر اما با تعداد بيشتري به يك مكان مقصد مي آيند. مؤسسات تجاري شروع به احداث خدمات و امكانات تخصصي گردشگري مي كنند. مهمانخانه ها و هتل هاي كوچك و مكان هايي براي غذا خوردن احداث مي شود که به فراهم آوردن راهنما و فعاليت هاي گردشگري كوچك مي پردازند. بعضي از مردم به سادگي يك يا دو اتاق براي گردشگران، در خانههاي خود فراهم مي كنند. تعداد گردشگران به اندازه اي است كه عوائد كافي به همراه دارد. مرحله اثرات افزايشي وجود مي آيد يعني فراهم آوردن امكانات گردشگري امكانات بعدي را با خود به همراه مي آورد و جذب يك گردشگر سبب جذب گردشگرهاي بعدي مي شود. خدمات رساني به گردشگران به صورت رسمي صورت مي گيرد و اجتماع، به تدريج خود را با فعاليت هاي گردشگري و حضور گردشگران تطبيق مي دهد (هال و پيچ، ۲۰۰۲: ۶).
۳ـ در مرحله توسعه؛ رشد سريع گردشگر و تغييرات دراماتيك در همه جنبه هاي بخش گردشگري در يك مدت زمان نسبتاً كوتاه بوجود مي آيد. اين مرحله نيز مانند ساير مراحل مدل به صورت انتقالي صورت مي گيرد تا اينكه به سرعت صورت گيرد. نرخ رشد واقعي گردشگري و خصوصيات رشد بستگي به عوامل جاذب و تلاش هايي داردكه براي كنترل مديريت گردشگري ميشود. مقصد گردشگري وارد يك سيستم يكپارچه رسمي گردشگري مي شود كه سيستمي از شركت ها و بنگاه هاي غيرمحلي و فرا ملي است و فعاليت گردشگري در قالب يك ساختار كاملاً سازمان يافته صورت مي گيرد. هتل هاي كوچك تبديل به هتل هاي بز
رگ مي شوند. در اين مرحله دورنماي گردشگري شکل گرفته و مقصد حالتي فرا ملي مي يابد (هال و پيچ، ۲۰۰۲: ۶).
۴ـ اين مرحله با عنوان ” تحکيم بخشي” ناميده مي شود. در اين مرحله نرخ رشد گردشگران و ساير فعاليت هاي مربوط به گردشگري كاهش مي يابد گرچه تعداد واقعي گردشگران درحال افزايش است. بر طبق نظر باتلر، كل تعداد بازديدكنندگان در يكسال بيش از جمعيت ساكن در مقصد است. آنچه در اين مرحله اهميت دارد اين است كه سطح توسعه گردشگري بيش از ظرفيتهاي كشش محيطي، اقتصادي و اجتماعي مقصد است و سبب رو به زوال رفتن محصول گردشگري مي شود. در اين مرحله گردانندگان گردشگر و زنجيره هتل ها سفرهاي توريستي را ترتيب مي دهند و مقصد، جزئي از يك سيستم يكپارچه مي شود و گردشگر بر اقتصاد منطقه غالب است. جاذبه هاي موجود حالت تخصصي و غيرمنحصر به فرد به خود مي گيرند. علاوه بر اين فصلي بودن فعاليت گردشگري مانعي براي اقتصاد منطقه است (هال و پيچ، ۲۰۰۲: ۶).
۵ـ مرحله رکود مرحله بعدي است که به آن مرحله اشباع نيز گفته مي شود. در مرحله رکود مشکل افزايش ظرفيت پر يا ظرفيت بيش از اندازه شکل مي گيرد و اين مساله سبب زوال محصول گردشگري مي شود. مقصد ممكن است داراي امكانات بالاي گردشگري باشد اما سبب افزايش گردشگران نشود. گردشگران مراجعه كننده معمولاً تكراري هستند (هال و پيچ، ۲۰۰۲: ۶).
۶ ـ ممكن است مرحله ركود براي مدتي وجود داشته باشد و پس از آن، ممكن است دو حالت افزايش و يا كاهش در تعداد گردشگران مراجعه كننده به وجود آيد. حالت كاهش زماني وجود ميآيد كه گردشگراني كه مكرر مي آيند با محصولاتي كه عرضه مي شود راضي هستند. بعضي از بازديدكنندگان قبلي فوت كرده اند يا قادر به سفر كردن نيستند. در اين مرحله معمولاً تلاشي توسط كساني كه فعاليت گردشگر را در مقصد كنترل مي كنند صورت نمي گيرد و يا تلاش ها ناموفق هستند. رفتار مردم نسبت به گردشگري حالت مطلوبي ندارد و كسانيكه جديداً در صنعت گردشگري شروع به رقابت كرده اند، مخصوصاً ” فرصت هاي مداخله گر” شروع به منحرف كردن و تسخير بازارهاي سنتي گردشگري كرده اند. هرچه تعداد گردشگران كم مي شود، هتل ها و امكانات تخصصي كمتر مورد استفاده قرار مي گيرند. منظور از فرصت هاي مداخله گر فراهم آوردن فرصت هاي گردشگري در مكان هاي ديگري است كه بازار گردشگري را به طرف خود جذب مي كنند (هال و پيچ، ۲۰۰۲: ۶).
۷- مرحله نوسازي: كه منظور از آن، تجديد ساختار مقصد است. در مدل باتلر اينگونه شرح داده مي شد كه بعد از مرحله رکود؛ مرحله تجديد ساختاري اتفاق مي افتد. به عقيده باتلر تجديد ساختار زماني اتفاق مي افتد كه محصولات جديد گردشگري عرضه شده و يا تصوري جديد متفاوت از مقصد براي مردم بوجود آيد. باتلر يكي از سه حالت هاي ممكن بعد از مرحله ركود پيشنهاد مي كند. سه حالت ممكن عبارتند از: كاهش، ادامه حالت ركود و تجديد ساختار (هال و پيچ، ۲۰۰۲: ۶).
در حاليكه به نظر ميرسد كه ابتدا مرحله كاهش و بعد مرحله تجديد سازي اتفاق مي افتد. توصيه مي شود كه آنچه به عنوان محصولات جديد گردشگري عرضه مي گردد حالت جديد و منحصر به فرد داشته باشد. استنباط از تجارب به دست آمده اين است كه مرحله تجديد سازي كمتر به صورت “خود به خود”صورت مي گيرد بلكه به طي يك مرحله سنجيده و يا به كارگيري استراتژيهاي مناسب ايجاد مي شود (هال و پيچ، ۲۰۰۲: ۶).
۲-۴-۵-۴)مدل عوامل کنترل درگردشگري
عوامل مختلفي در توسعهي گردشگري نقش دارند كه ارتباط و تعامل بين آنها، توسعهي گردشگري را شكل ميدهد، اما سه عامل اصلي در توسعهي گردشگري عبارتند از: گردشگران، مردم منطقه و ويژگيهاي مقصد. به عبارت ديگر ميهمانان، ميزبانان و جاذبهها سه عامل اصلي در توسعهي گردشگري به شمار ميآيند. منظور از قلمرو گردشگران، همهي كساني هستند كه به مثابه ميهمان و جهانگرد وارد منطقهي مقصد مي شوند. اين حوزه در بر گيرندهي انتظارات و نيازها، فرهنگ، ارز ش ها، خصوصيات شخصيتي و توانمنديهاي مالي و اقتصادي گردشگران است. منظور از منطقهي ميزبان، همهي افرادي هستند كه در مقصد زندگي مي كنند و گردشگران به آن ها وارد مي شوند . اين حوزه نيز در بردارندهي انتظارات و نيازهاي مردم منطقه، فرهنگ، ارزشها، خصوصيات شخصيتي و اجتماعي و وضعيت مالي و اقتصادي مردم منطقه است. منظور از قلمرو مقصد ويژگي هاي تاريخي، فرهنگي، مذهبي، تفر يحي، ورزشي، تحصيلي و ساير خصوصياتي است كه يك منطقه را از ساير مناطق متمايز مي سازد (الواني و پيروزبخت ۱۱۲:۱۳۸۵ ).
در اين مدل، پليس، ويژگيهاي مقصد و جاذبههاي آن، گردشگران و مهمانان، سه وجه عمده مثلث گردشگري را تشکيل ميدهند (نمودار ۲-۶). اين در اين مدل سه عامل اصلي داراي ارتباط دو طرفه بوده و تحت تأثير همديگر قرار ميگيرند الواني و پيروزبخت ۱۱۲:۱۳۸۵ ).

نمودار ۲-۶: عوامل اصلي توسعه ي گردشگري (الواني و پيروزبخت ۱۱۲:۱۳۸۵)

۲-۴-۵-۵) مدل ليپر
ليپر (۱۹۷۹) مدل خود را در به عنوان يک چارچوب سازماندهي شده در بسياري از مسائل گردشگري پيشنهاد کرده است. وي بسياري از مسائل گردشگري را با توجه به فعاليتهاي آن در نظر گرفته و بخش هاي صنعت را مجاز به استقرار مي سازد و عامل جغرافيايي را در کل سفر اجتناب ناپذير، پيش بيني کند. او سه عنصر اصلي را در سيستم گردشگري مؤثر مي داند.
۱- گردشگران/گردشگر در اين سيستم يک فاعل است. ۲- عوامل جغرافيايي: شامل الف- منطقه توليد کننده مسافر(فشار براي برانگيختن سفر) ب- منطقه مقصد گردشگر(علت وجودي براي گردشگري) ج- منطقه حمل و نقل(مکانهاي مياني براي
رسيدن به مقصد). ۳- صنعت گردشگري؛ مشتمل بر دامنه اي از تجارتها و سازمانهاي درگير در توزيع محصول گردشگري هستند. هر يک از عناصر و عوامل سيستم گردشگري ليپر نه تنها براي توزيع محصول گردشگري بلکه براي شرايط معاملاتي و آثار گردشگري و البته زمينه هاي متفاوتي که در گردشگري اتفاق مي افتد، با يکديگر در تقابلند (ليپر، ۲۰۰۴: ۵۳-۵۲ و ۱۹۹۰: ۲۳).
مدل ارائه شده از طرف ليپر بر پايه نظريه سيستمي مي باشد؛ اين مدل در طبقه بندي مدل هاي نظري- سيستم گردشگري كل از گونه تشريحي است (نمودار ۲-۷ و ۲-۸).
در مدل ليپر مبدأ و مقصد، دو قسمت عمده گردشگري است که داراي ارتباط دو طرفه بوده و عامل اصلي اين ارتباط نيز مسيرهاي ترددي است. در اين مدل اولين نقش را پليس و حراست جادهاي ايفاي نقش ميکنند که اين امر باعث تسهيل و افزايش تردد خواهد بود. زيرا ارتباط جادهاي در اين مدل، اصليترين عامل در گردشگري است. مقصد گرشگري داراي سه جزء مهم بوده که عبارتند از ناحيه گردشگري، منطقه گردشگري که داراي حيطه محدودتري از ناحيه است. همچنين هر ناحيه گردشگري داراي مقصد ارتباطي با منطقه و ناحيه گردشگري است که در تعامل با همديگر شبکه گردشگري را محيا ميسازند (ليپر، ۲۰۰۴: ۵۳-۵۲ و ۱۹۹۰: ۲۳).

نمودار ۲-۷: چرخه مستقيم دو سويه گردشگري به عنوان سيستم گردشگري کل(ليپر، ۲۰۰۴: ۵۳).

TGR: منطقه مبدا مسافر علائم بيان کننده نواحي مختلف مقصد گردشگر است، TR : مسير ترانزيت ، TDR : منطقه مقصد گردشگري
نمودار ۲-۸: سيستم گردشگري (ناحيه محور مسافر، مبدا و مقصد گردشگر) (ليپر، ۱۹۹۰:۲۳).

۲-۴-۵-۶) مدل گان
گان، سيستم گردشگري را مبتني بر دو بخش عرضه و تقاضا مي داند؛ در بخش تقاضا، جمعيت علاقه مند و متمكن به انجام سفر و گردش(اعم از بازارهاي داخلي و بين المللي) قرار گرفته؛ و در بخش عرضه، بر روي عناصر و بخشهاي اصلي همچون جاذبه ها، حمل و نقل، خدمات، اطلاعات و تبليغات تأكيد دارد؛ هر يك از اين عناصر در تعامل و ارتباط متقابل با يكديگر قرار داشته و سيستم گردشگري يك مكان را تشكيل مي دهند (نمودار ۲-۹). وي تأكيد خاصي بر روي عناصر عرضه در سيستم گردشگري يك مكان دارد و موفقيت و پويائي گردشگري در يك مكان را در سايه تعامل، همكاري، ارتباط متقابل، کارايي و موفقيت عناصر متعدد و پيچيده ي بخش عرضه همانند جاذبه ها، مراکز اقامتي، حمل و نقل، اطلاعات و تبليغات مي داند. گاهي به نظر مي آيد بعضي از عناصر و يا بخشهاي گردشگري اهميت، كارائي و اثر بخشي ساير يا هر ترتيبي را در اين خصوص ناديده مي گيرند. به عبارتي ديگر هر عنصري و يا بخشي از ساختار دروني سيستم(عوامل عرضه) مانند: صاحبان توسعه اقامتگاههاي مسافران(هتل ها، متل ها، هتل آپارتمانها، مهمانپذيرها، خانه ها، ويلاهاي اجاره اي، کمپ ها، محل خواب، واحدهاي پذيرايي و…) مؤسسات و آژانسهاي مسافربري، تأسيسات گردشگري و… از نگاه خودش به گردشگري نزديکتر است؛ اما تأثير عوامل خارجي(عوامل محيطي- بيروني سيستم اعم از فرصتها و تهديدها) و ديگر عناصر و بخشهاي نيز بر پويائي عملکرد سيستم گردشگري حائز اهميت مي باشد؛ در واقع گردشگري تنها از هتلها و خطوط هوايي و ديگر بخشها به صورت مجزا تشکيل نشده است، بلکه کليتي از

دیدگاهتان را بنویسید