چه‌قدر مانده تا زبان حیوانات را بفهمیم؟

چه‌قدر مانده تا زبان حیوانات را بفهمیم؟

با وجود بحث داغ در مورد این که حیوانات اصلا زبانی دارن یا نه، بعضی محققان به کشف های حیرت انگیزی در مورد روش های ایجاد رابطه بین حیوانات رسیده ان. بعضی حیوانات می تونن دیده های خود رو با هم در میان بذارن و گپ بزنن.

 

کوکو نام گوریلیه که در حدود ۲۰۰۰ کلمه از زبون انگلیسی رو می فهمد. اون از نظر فیزیولوژیکی توانایی جواب دادن به صورت کلامی رو نداره، اما این گوریل ۴۰ ساله، می تونه با به کار گیری متدی برگرفته از زبون نشونه آمریکایی، اون چه رو فکر می کنه تصویر کنه و در واقع از زبون آدم ها واسه ایجاد رابطه استفاده کنه. اگه زبون هایی رو که اون در جامعه خود از اون ها استفاده می کنه هم به حساب بیاریم، در واقع کوکو سه زبانه س.
کوکو فقط هم در مورد خوردنی صحبت نمی کنه. به گزارش دیسکاوری، پنی پترسون که در مورد گوریل ها تحقیق می کنه طی تحقیقات ۲۸ ساله خود روی کوکو در مورد طیف بزرگی از هیجان ها که آدم ها می تونن تجربه کنن صحبت می کنه، مثل شادی، غمگینی، عشق، عزاداری و خجالت.
اما کوکو در این مورد یه استثنا نیس. الکس نام یه طوطی خاکستری آفریقاییه که ۱۵۰ کلمه انگلیسی رو تا قبل از مرگش در سال ۲۰۰۷/۱۳۸۶ یاد گرفته بود. این پرنده هم اینکه می تونست تا عدد ۶ رو بشمارد و بین رنگ ها و شکل ها تفاوت قایل شه. هم اینکه می تونست کلمه ها رو به هم وصل کنه و معانی تازه به وجود بیاره و مفاهیم ذهنی نسبیت مانند بزرگ تر، کوچیک تر، رو و زیر رو هم درک می کرد. الکس در شب مرگش در سن ۳۱ سالگی به صاحبش، ایرنه پربرگ که روانشناس حیوانات هم هست گفت: «خوب باش. فردا می بینمت. من تورو دوست دارم.»
از چیسر، سگ مرزی تا اکی کامای دلفین، حیوانات آزمایشگاهی خیلی از گونه های جور واجور وجود دارن که تا حالا تونسته ان تا حد زیادی در زبون آدم ها پیشرفت کنن و به واسطه درکی که از این زبون پیدا می کنن، با آدم ها رابطه برقرار کنن. اما با این وجود آدم ها در این راه خیلی از حیوانات عقب تر هستن و با احتمال خیلی کم متوجه زبون حیوانات می شن. ما نمی توانیم به زبون حیوانات با اون ها رابطه برقرار کنیم.
البته مطمئنا، واسه آدم به عنوان باهوش ترین گونه باید یادگیری زبون دلفین ها، در مقایسه با یادگیری زبون آدم ها واسه دلفین ها، ساده تر باشه. پس به چه دلیل ما به جای این که تلاش کنیم زبون خودمون رو به حیوانات بیاموزیم، راهی واسه یاد گرفتن زبون حیوانات پیدا نمی کنیم؟
در واقع محققان زیادی در حال تحقیق در این مورد هستن. اون ها امیدوارن که روزی بتونن زبون دلفین ها، فیل ها، گوریل ها، سگ ها و خلاصه همه حیوانات رو بیاموزند. یکی از محققان تازگیا موفق شده تا حد زیادی زبون سگ های دشتی (سنجاب مرغزار) رو رمزگشایی کنه. اما در این راه، یه مانع بسیار بزرگ هست که کل کار رو به تاخیر می اندازد، اونم این باوره که حیوانات اصلا زبانی ندارن که ما بخوایم اون رو یاد بگیریم.
مارک بکف، استاد اکولوژی و زیست شناسی تحولی در دانشگاه کلرادو و از بنیانگذاران درمان های اخلاقی واسه حیوانات ( به همراه جین چاله، نخستی شناس) در این باره می گوید: «بر سر این موضوع بحث داغی هست، چون هنوز مردمانی هستن که اصرار دارن باید آدم رو به کلی از بقیه گونه ها جدا کرد. پس، اگه به سراغ کار روی بخش ارتباطات حیوانات برید و متوجه نشونه ای بشوید که نشون دهنده وجود یه سیستم ارتباطی و چیزی مثل زبون باشه، این گروه اصرار دارن که اون رو قبول نکنن و خواهند گفت که همچین چیزی نیس.»

زبون سگ دشتی (سنجاب مرغزار)

کنستانتین اسلوبودشیکف شاید در گذر از این مانع از بقیه جلوتر باشه. ایشون استاد بازنشسته زیست شناسی از دانشگاه آریزونای شمالیه و دهه ها عمر خود رو صرف رمزگشایی سیستم ارتباطی سگ های دشتی کرده، گونه ای که بومی منطقه فورکورنرز در جنوب غرب آمریکا هستن. اون ها برخلاف نامشون، از خونواده سگ ها نیستن و در واقع از جمله جوندگان حساب می شن و واسه هوششون هم معروف نیستن. اما تا حالا، اسلوبودشیکف و همکارانش طی چندین کتاب و مقاله در سه دهه گذشته، دلایل محکمی ارائه داده ان که نشون می دهد این موجودات از زبون پیچیده ای بهره مند هستن. هم اینکه خود ایشون می تونه قسمت بزرگی از این زبون رو بفهمه.
سگ های دشتی وقتی یه شکارچی می بینن، همدیگه رو با صدایی در قدم بالا خبر می کنن. واسه گوشی که با این صداها آشنا نباشه، هر صدایی که سگ های دشتی از خود در می بیارن، مثل دیگری به نظر می رسد، در حالی که با هم متفاوتند. اسلوبودشیکف این صدای اخطار رو سنگ روزتا نامیده س. ایشون صداهای اخطار و هم رفتارای فرار در جواب به این هشدارها رو ضبط و نام گذاری کرده. بعد، وقتی خطر شکارچی در کار نیس، همین صداهای اخطار رو پخش کرده و از رفتارای سگ های دشتی فیلم ورداری کرده. وقتی رفتارها در هر دو حالت دقیقا برابر باشن، می تونیم به این نتیجه برسیم که به اطلاعات مهمی در مورد رمزگشایی زبون سگ های دشتی رسیده ایم. و در واقع همین اتفاق هم افتاد. هم اینکه ایشون کشف کرد که سگ های دشتی واسه هر گروه شکارچی، اخطار متفاوتی دارن، مثلا در مورد گرگ های صحرایی، آدم ها یا سگ های اهلی. هم اینکه اخطار براساس رنگ، اندازه و شکل شکارچی فرق داره. یعنی صدای اخطار وقتی شکارچی یه مرد قد بلند سنگین وزن با لباس آبی باشه، با وقتی که یه مرد لاغر و کوتاه با لباس سبزرنگ باشه، فرق داره.
یکی از یافته های بسیار باحال محققین در این مورد این بود که سگ های دشتی در روبرو شدن با یه موجود بیگانه جدید، یه اخطار جدید به کار می برند. مثلا وقتی محققین یه جسم بیضی شکل بزرگ و مشکی رو وارد منطقه زندگی اون ها کردن، سگ های دشتی از یه صدای اخطار تازه استفاده کردن. اون ها احتیاجی نداشتن که در این مورد با هم بحثی داشته باشن یا به توافق نظری برسن. پس به نظر می رسد که موجود جدید رو توصیف می کنن و در مورد اندازه، شکل و رنگ اون از راه ای استاندارد استفاده می کنن.
هم اینکه اسلوبودشیکف به این نتیجه رسیده که مانند آدم ها که زبون های جور واجور دارن، گروه های سگ های دشتی هم از گویش های متفاوتی استفاده می کنن. مثلا سگ های دشتی گونیسون نمی تونن معنی صداهای سگ های دشتی مکزیکی رو بفهمن.
سیستم ارتباطی سگ های دشتی فقط به صداهای اخطار محدود نمی شه. اسلوبودشیکف در این باره می گوید: «سگ های دشتی در بین خود چیزی دارن که من اسم اون رو گپ زدن های اجتماعی گذاشته ام. وقتی یکی زنجیره ای از صداها رو تولید می کنه و یکی دیگه از میونه جمع، با زنجیره ای دیگه از صداها جواب می دهد. من می توانم بگم که اون ها پیامی رد و بدل می کنن. اما چون تغییری در رفتارشون نمی بینم، نمی توانم بگم که درباره چی چیزی به رد و بدل کردن پیام پرداخته ان. در مورد گپ زدن های اجتماعی، من هیچ امکانی واسه درک محتوا ندارم.»
 

صحبت کردن دلفین ها


اگه موجود ساده ای مانند یه جونده می تونه از اسم ها و صفت ها استفاده کنه و گویش های مختلفی داشته باشه، فکر کنین موجوداتی با توانمندی های بالاتر ممکنه چه چیزایی در زبون خود داشته باشن.
فیل ها واسه مردگان خود مراسم عزاداری برپا می کنن و حتی در مواردی از صداهای هماهنگ در زمان حمله به دهکده های آدم ها استفاده کرده ان. در واقع حیوانات پیچیده، حتما به زبون واسه ایجاد رابطه نیاز دارن. به گفته یکی از محققین، مردم تعجب می کنن که گرگ ها چه طور این قدر در شکار هماهنگی دارن. اما اون ها در واقع یه سیستم ارتباطی پیچیده دارن.
دلفین ها رو در نظر بگیرین. اون ها گروه های اجتماعی قوی تشکیل میدن و تحقیقات گذشته نشون داده که انگار از فرهنگ بهره مند هستن. اون ها تمایل به ایجاد رابطه با دلفین هایی دارن که از وسیله مشابهی استفاده می کنن. هم اینکه صداهای بسیار متنوعی دارن، که به نظر نمی رسد بدون معنا باشن. ما هیچ وقت می فهمیم که اون ها چه می می گن؟
محققان نیم قرنه که واسه رسیدن به اینجور هدفی تلاش می کنن. استان کوتساژ، مدیر آزمایشگاه شناخت و رفتار پستانداران دریایی در دانشگاه جنوب می سی سی پی در این باره می گوید: «ما در مقایسه با دهه های پیش، اطلاعات خیلی بیشتری داریم، اما هنوز تا رسیدن به یه تعامل دوطرفه راه درازی در پیش داریم.» به گفته ایشون، بزرگ ترین مانع الان اینه که نمی دانیم واحدهای زبانی دلفین ها چیه.
در زبون های انسانی، صداهای تک بخشی و صوت ها واحدهای سازنده زبون هستن. اما در مورد دلفین ها چه طور؟ هم اینکه به گفته محققین، ما می دانیم که دلفین ها از حالات بدنی و لمس هم استفاده می کنن. کوتساژ می گوید: «حدس من اینه که با مطالعه مراحل رشد زبون در بچه دلفین ها، می تونیم به واحدهای زبانی اون ها برسیم. بعد مرحله بعدی این هستش که بفهمیم ترکیب اون ها با هم چه معنایی داره.
دنیس هرتسینگ و همکارانش در پروژه دلفین وحشی کشف کردن که دلفین ها با اسم همدیگه رو خطاب می کنن، صداهایی که محققان اون ها رو سوت های امضایی نامیدند. پس، سوت ها باید بخشی از واحدهای زبانی باشن. اما صداهای کلیک مانند و حالت های بدنی چه طور؟
به باور کوتساژ ما در آخر می تونیم این رمز رو کشف کنیم.این در حالیه که جاستین گرگ، از محققین یه مرکز مطالعه دلفین بین المللی به نام پروژه رابطه دلفین عقیده داره که دلفین ها اصلا واحدهای زبانی ندارن. ایشون می گوید: « بعد از ۵۰ سال مطالعه رابطه دلفین ها، به نظر نمی رسد که اون ها از واحدهایی مثل کلمه استفاده کنن. پس، موضوع مثل وقتی که یه زبون خارجی یاد می گیرید یا کتیبه های باستانی رو می خونید نیس و نمی توان صداهای دلفین ها رو در جستجوی واحدهای زبانی رمزگشایی کرد. دلیلش هم اینه که سیستم ایجاد رابطه در بین حیوانات با زبون آدم ها خیلی فرق داره. زبون دلفین ها، دارای مواردی مانند اون چه ما به عنوان نشونه ها و دستور زبون در زبون های انسانی می شناسیم نیس. الان هیچ دلیلی وجود نداره که باور کنیم کارکرد سیستم ارتباطی دلفین ها مثل ساختار زبانی آدم ها هستش و در نتیجه، ما باید بدونیم که با یه زبون واسه یاد گرفتن مواجه نیستیم.»
اما کدوم فرضیه درسته؟ به زودی زبون دلفین ها رو میفهمیم یا اصلا زبانی در کار نیس؟ تنها زمان به ما جواب میده. با این همه، اگه سگ های دشتی می تونن یه جسم عجیب رو این قدر راحت توصیف کنن، به چه دلیل محققان انتظار نداشته باشن که تعداد خیلی از بقیه موجوداتی که به طور اجتماعی زندگی می کنن، اینجور توانمندی داشته باشن.

 

سنجاب